Dược Liệu

Đào nhân

Semen Pruni

Đào nhân (Semen Pruni): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtkhoảng 1 phút

Đào nhân là hạt lấy ở quả chín của cây Đào hoặc Sơn đào thuộc họ Hoa hồng, đã bỏ hạch cứng và phơi hoặc sấy khô; Dược điển Việt Nam V ghi vị đắng, ngọt, tính bình, quy vào hai kinh Tâm, Can.[1]

Đào nhân – Dược liệu
Đào nhân

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

An toàn trước hết: Đào nhân chứa amygdalin (Dược điển quy định hàm lượng tối thiểu), chất có thể chuyển thành cyanid trong cơ thể như ở khổ hạnh nhân. Không tự ăn nhân hạt đào, không dùng quá liều.[1]
Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Đào (Hạt), Semen Pruni”, tập 2, tr. 1157–1159. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1] Phần nguồn gốc, phân bố và thu hái ở Việt Nam có tham khảo thêm sách “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của GS. Đỗ Tất Lợi.[2]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Đào nhân (nhân hạt đào).[1]
Tên dược liệu Semen Pruni.[1]
Loài cho dược liệu Đào [Prunus persica (L.) Batsch] hoặc Sơn đào [Prunus persica Batsch var. davidiana Maximowicz]; Dược điển cho phép dùng thêm hạt một số loài Cherry (Prunus humilis, P. pedunculata…).[1]
Họ Hoa hồng (Rosaceae).[1]
Bộ phận dùng Hạt lấy ở quả chín, bỏ hạch cứng, phơi hoặc sấy khô.[1]
Tính, vị Vị đắng (khổ), ngọt (cam), tính bình.[1]
Quy kinh Tâm, Can.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Amygdalin không ít hơn 1,2% với nhân hạt đào, sơn đào và không ít hơn 2,0% với nhân hạt cherry, tính theo dược liệu khô kiệt.[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Hạt hình trứng dẹt, dài 1,2–1,8 cm, rộng 0,8–1,2 cm, dày 0,2–0,4 cm; mặt ngoài nâu vàng đến nâu đỏ, có nốt sần nhỏ; một đầu nhọn, một đầu tròn, giữa phình to. Vỏ hạt mỏng, hai lá mầm trắng, nhiều dầu. Mùi thơm nhẹ, vị béo, hơi đắng.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Thu hoạch quả chín vào mùa hè hoặc thu, bỏ thịt, xay vỡ hạch lấy hạt, phơi hoặc sấy khô.[1]

Dược điển ghi các dạng: đào nhân (giã nát khi dùng), đàn đào nhân (đun nước sôi đến khi vỏ lụa nhăn, chà bỏ vỏ lụa) và đào nhân sao (sao nhỏ lửa đến vàng).[1]

Ghi chép trong sách của GS. Đỗ Tất Lợi

Sách ghi cây đào gốc Ba Tư, ở Việt Nam trồng nhiều nhất tại Sa Pa (Lào Cai), Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang; hạt thu vào khoảng tháng 7, đập hạch lấy nhân phơi hoặc sấy khô gọi là đào nhân.[2]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi đào nhân vị đắng, ngọt, tính bình, vào hai kinh Tâm, Can.[1]

Quy kinh:Kinh TâmKinh CanBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Hoạt huyết, khử ứ, nhuận tràng.[1]
Chủ trị Vô kinh, mất kinh; trưng hà; sưng đau do sang chấn; táo bón.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 4,5–9 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi người có thai không nên dùng.[1]

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Đào nhân và khổ hạnh nhân có gì giống nhau?

Cả hai là nhân hạt cây chi Prunus, đều chứa amygdalin và được Dược điển quy định hàm lượng amygdalin.[1] Vì vậy cả hai phải dùng đúng liều trong bài thuốc.

Người có thai bị táo bón có dùng đào nhân được không?

Không. Dược điển ghi người có thai không nên dùng đào nhân.[1]

Bảo quản

Để nơi khô mát, tránh mốc mọt, tránh dầu bị hỏng.[1]

Kết luận

Đào nhân – Semen Pruni là vị thuốc vị đắng, ngọt, tính bình, quy kinh Tâm, Can, được Dược điển ghi công năng hoạt huyết, khử ứ, nhuận tràng.[1] Không dùng khi có thai và không tự ăn nhân hạt đào.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Đào (Hạt), Semen Pruni, tr. 1157–1159
  2. Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (xuất bản lần thứ XII). Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2004 – mục “Đào”, tr. 706–707

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ