Sinh hóa thang: thành phần, công năng và phân tích
Sinh hóa thang là bài hậu sản kinh điển: Đương quy lượng lớn dưỡng huyết hoạt huyết, phối Xuyên khung, Đào nhân, Bào khương – “hóa” cái cũ (ứ huyết) để “sinh” cái mới.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Đương quy | Quân | — | 24 g | |
| Xuyên khung | Thần | — | 9 g | |
| Đào nhân | Tá | — | 6 g | |
| Bào khương | Tá | — | 2 g | Gừng khô sao cháy xém |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 2 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhĐương quy24 gDưỡng huyết hoạt huyết
- ThầnHỗ trợ vị quânXuyên khung9 gHoạt huyết hành khí
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụĐào nhân6 gHoạt huyết khứ ứBào khương2 gÔn kinh chỉ thống
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo2 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Dưỡng huyết hóa ứ, ôn kinh chỉ thống.[1][2]
Chủ trị: Sau sinh huyết hư có hàn kèm ứ: sản dịch ra ít hoặc không ra hết, huyết sẫm có cục, đau bụng dưới cự án, thích chườm ấm, sắc mặt nhợt, chân tay lạnh; lưỡi nhợt tía hoặc có điểm ứ, mạch trầm sáp.[1][2] Xem Ứ huyết.
3. Phân tích phương
Đương quy lượng lớn là quân, vừa bổ vừa hoạt huyết; Xuyên khung là thần, hành khí hoạt huyết.[1] Đào nhân khứ ứ, Bào khương ôn kinh chỉ thống là tá; Chích cam thảo là sứ.[1] Sau sinh vừa huyết hư vừa có ứ, nên bài bổ là chính, khứ ứ nhẹ.
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: lạnh đau thêm Nhục quế; ứ nặng có cục lớn thêm Bồ hoàng, Ngũ linh chi, Diên hồ sách; sản dịch đã ra đều, đau nhẹ bỏ Đào nhân; khí trệ thêm Mộc hương, Hương phụ.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định: có thai; ứ huyết do nhiệt; băng huyết sau sinh do huyết nhiệt; đang xuất huyết hoặc rối loạn đông máu; gia giảm khi sản dịch đã ra bình thường chỉ đau nhẹ.[1][2] Me & Qi lưu ý tương tác với thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, thuốc co hồi tử cung.[1]
Kết luận
Sinh hóa thang dưỡng huyết hóa ứ, ôn kinh chỉ thống cho sản dịch không hết sau sinh; chỉ dùng sau sinh và theo chỉ định.[1][2]