Phương Tễ

Hoàng thổ thang

Phương tễ · Lý huyết · 黃土湯

Hoàng thổ thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Hoàng thổ thang – đất lòng bếp (Táo tâm thổ) làm quân – là bài chủ của chảy máu do dương hư, tỳ không thống huyết.[1][2]

Hoàng thổ thang – Phương tễ · Lý huyết
Hoàng thổ thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Đi ngoài phân đen, nôn ra máu, ra máu nhiều là cấp cứu – cần đến bệnh viện tìm nguồn chảy máu. Phụ tử có độc (aconitin): ngộ độc có thể gây tê miệng, buồn nôn, rối loạn nhịp tim và tử vong.[3] Chỉ dùng Phụ tử đã chế, sắc trước 30–60 phút theo chỉ định; không tự sắc, không ngâm rượu.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Táo tâm thổ (Phục long can) Quân — 30–60 g Sắc trước, lấy nước sắc các vị khác
Bạch truật Thần — 9–12 g
Phụ tử (chế) có độc Thần — 9–12 g Sắc trước 30–60 phút
Sinh địa Tá — 9–15 g
A giao Tá — 9–12 g Hòa tan riêng
Hoàng cầm Tá — 9–12 g
Cam thảo Sứ — 9–12 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Hoàng thổ thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Táo tâm thổ (Phục long can)30–60 gÔn trung chỉ huyết
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Bạch truật9–12 gKiện tỳ
    Phụ tử (chế)9–12 gÔn dương
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Sinh địa9–15 gDưỡng âm chỉ huyết
    A giao9–12 gDưỡng huyết chỉ huyết
    Hoàng cầm9–12 gKìm tính ôn táo
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo9–12 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Ôn dương kiện tỳ, dưỡng huyết chỉ huyết.[1][2]

Chủ trị: Tỳ dương hư, không thống huyết: đi ngoài ra máu đen sẫm, chảy máu cam, rong huyết máu nhạt sẫm, chân tay lạnh, mệt, sắc mặt nhợt; lưỡi nhợt rêu trắng, mạch trầm tế vô lực.[1][2] Xem Tỳ không thống huyết, Tỳ dương hư.

3. Phân tích phương

Táo tâm thổ là quân, ôn trung, thu sáp chỉ huyết; Bạch truật, Phụ tử có độc ôn dương kiện tỳ – thần.[1] Sinh địa, A giao dưỡng huyết chỉ huyết; Hoàng cầm đắng lạnh kìm bớt tính nóng của Phụ tử, Bạch truật để không động huyết; Cam thảo điều hòa.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: khí hư nặng thêm Đảng sâm; ra máu nhiều thêm Tam thất, Bạch cập; ăn kém đầy bụng thêm Sa nhân; trung hàn nặng thêm Can khương (đốt đen); rong huyết bụng dưới lạnh thêm Ngải diệp (đốt đen); khí hạ hãm thêm Hoàng kỳ, Thăng ma.[1]

5. Lưu ý an toàn

Hai nguồn ghi chống chỉ định khi chảy máu do thực nhiệt, khi đang có ngoại tà.[1][2] Me & Qi ghi thêm thận trọng khi âm hư hư nhiệt, viêm tiêu hóa cấp do thấp nhiệt; rất thận trọng khi có thai (Phụ tử).[1]

Kết luận

Hoàng thổ thang ôn dương kiện tỳ, dưỡng huyết chỉ huyết cho chảy máu do tỳ dương hư; phân đen, nôn ra máu là cấp cứu.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Huang Tu Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Huang Tu Tang – Chinese Herbs
  3. Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ