Hoàng thổ thang: thành phần, công năng và phân tích
Hoàng thổ thang – đất lòng bếp (Táo tâm thổ) làm quân – là bài chủ của chảy máu do dương hư, tỳ không thống huyết.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Táo tâm thổ (Phục long can) | Quân | — | 30–60 g | Sắc trước, lấy nước sắc các vị khác |
| Bạch truật | Thần | — | 9–12 g | |
| Phụ tử (chế) có độc | Thần | — | 9–12 g | Sắc trước 30–60 phút |
| Sinh địa | Tá | — | 9–15 g | |
| A giao | Tá | — | 9–12 g | Hòa tan riêng |
| Hoàng cầm | Tá | — | 9–12 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 9–12 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhTáo tâm thổ (Phục long can)30–60 gÔn trung chỉ huyết
- ThầnHỗ trợ vị quânBạch truật9–12 gKiện tỳPhụ tử (chế)9–12 gÔn dương
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụSinh địa9–15 gDưỡng âm chỉ huyếtA giao9–12 gDưỡng huyết chỉ huyếtHoàng cầm9–12 gKìm tính ôn táo
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo9–12 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ôn dương kiện tỳ, dưỡng huyết chỉ huyết.[1][2]
Chủ trị: Tỳ dương hư, không thống huyết: đi ngoài ra máu đen sẫm, chảy máu cam, rong huyết máu nhạt sẫm, chân tay lạnh, mệt, sắc mặt nhợt; lưỡi nhợt rêu trắng, mạch trầm tế vô lực.[1][2] Xem Tỳ không thống huyết, Tỳ dương hư.
3. Phân tích phương
Táo tâm thổ là quân, ôn trung, thu sáp chỉ huyết; Bạch truật, Phụ tử có độc ôn dương kiện tỳ – thần.[1] Sinh địa, A giao dưỡng huyết chỉ huyết; Hoàng cầm đắng lạnh kìm bớt tính nóng của Phụ tử, Bạch truật để không động huyết; Cam thảo điều hòa.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khí hư nặng thêm Đảng sâm; ra máu nhiều thêm Tam thất, Bạch cập; ăn kém đầy bụng thêm Sa nhân; trung hàn nặng thêm Can khương (đốt đen); rong huyết bụng dưới lạnh thêm Ngải diệp (đốt đen); khí hạ hãm thêm Hoàng kỳ, Thăng ma.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi chảy máu do thực nhiệt, khi đang có ngoại tà.[1][2] Me & Qi ghi thêm thận trọng khi âm hư hư nhiệt, viêm tiêu hóa cấp do thấp nhiệt; rất thận trọng khi có thai (Phụ tử).[1]
Kết luận
Hoàng thổ thang ôn dương kiện tỳ, dưỡng huyết chỉ huyết cho chảy máu do tỳ dương hư; phân đen, nôn ra máu là cấp cứu.[1][2][3]