Tiểu kế ẩm tử: thành phần, công năng và phân tích
Tiểu kế ẩm tử là Đạo xích tán thêm các vị lương huyết chỉ huyết – trị tiểu máu, tiểu buốt do nhiệt.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Tiểu kế | Quân | — | 9–15 g | |
| Sinh địa | Thần | — | 24–30 g | |
| Bồ hoàng (sao) | Thần | — | 9 g | |
| Ngẫu tiết | Thần | — | 9 g | |
| Hoạt thạch | Tá | — | 9–15 g | |
| Mộc thông (thân Akebia) | Tá | — | 6–9 g | Đúng loài; xem cảnh báo |
| Đạm trúc diệp | Tá | — | 9 g | |
| Chi tử | Tá | — | 9 g | |
| Đương quy (ngâm rượu) | Tá | — | 6–9 g | |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhTiểu kế9–15 gLương huyết chỉ huyết
- ThầnHỗ trợ vị quânSinh địa24–30 gLương huyết dưỡng âmBồ hoàng (sao)9 gChỉ huyết hóa ứNgẫu tiết9 gChỉ huyết
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụHoạt thạch9–15 gLợi thủy thông lâmMộc thông (thân Akebia)6–9 gLợi thủy, thanh tâmĐạm trúc diệp9 gThanh tâm lợi tiểuChi tử9 gThanh tam tiêuĐương quy (ngâm rượu)6–9 gDưỡng huyết, phòng ứ
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo6 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Lương huyết chỉ huyết, lợi thủy thông lâm.[1][2]
Chủ trị: Nhiệt kết hạ tiêu, huyết lâm: tiểu ra máu đỏ tươi, tiểu buốt nóng rát, tiểu rắt, nước tiểu ít sẫm; lưỡi đỏ rêu vàng mỏng, mạch sác hữu lực.[1][2] Xem Bàng quang thấp nhiệt.
3. Phân tích phương
Tiểu kế là quân, lương huyết chỉ huyết; Sinh địa, Bồ hoàng, Ngẫu tiết lương huyết chỉ huyết – thần (Bồ hoàng, Ngẫu tiết còn hóa ứ, cầm máu mà không lưu ứ).[1] Hoạt thạch, Mộc thông, Trúc diệp, Chi tử thanh nhiệt lợi tiểu; Đương quy dưỡng huyết, kìm tính lạnh; Cam thảo điều hòa.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: nhiệt nặng tiểu rất buốt thêm Biển súc, Cù mạch; máu nhiều thêm Đại kế, Bạch mao căn; tiểu buốt có cục máu thêm Hổ phách, Ngưu tất; sỏi kèm tiểu máu thêm Kim tiền thảo, Hải kim sa, Thạch vi; khí âm hư thêm Hoàng kỳ, Thiên môn đông, bỏ Mộc thông, Hoạt thạch.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi có thai, khi huyết lâm do khí hư.[1][2] American Dragon ghi không dùng cho bệnh mạn tính.[2] Me & Qi ghi thêm tránh khi tiểu máu do hư hàn, âm hư mạn tính; thận trọng khi suy thận, tỳ vị hư.[1]
Kết luận
Tiểu kế ẩm tử lương huyết chỉ huyết, lợi thủy thông lâm cho tiểu máu do nhiệt; tiểu máu luôn cần khám, Mộc thông phải đúng loài.[1][2][3]
Tài liệu tham khảo
- Me & Qi. Xiao Ji Yin Zi: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 18/9/2026)
- Penner J. (American Dragon). Xiao Ji Yin Zi – Chinese Herbs
- U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)