Đạo xích tán: thành phần, công năng và phân tích
Đạo xích tán của Tiền Ất “dẫn cái đỏ (tâm hỏa) đi xuống” theo đường tiểu – Me & Qi lưu ý đây là “thủy hư, hỏa không thật vượng” nên vừa thanh vừa dưỡng âm.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Sinh địa | Quân | — | 9–15 g | |
| Mộc thông (đúng loài) | Quân | — | 3–6 g | Xem cảnh báo |
| Đạm trúc diệp | Thần | — | 6–12 g | |
| Cam thảo tiêu (đầu rễ) | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương các vị bằng nhau, tán thô, mỗi lần 9 g sắc với lá trúc.[1] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhSinh địa9–15 gLương huyết dưỡng âmMộc thông (đúng loài)3–6 gThanh tâm lợi tiểu
- ThầnHỗ trợ vị quânĐạm trúc diệp6–12 gThanh tâm trừ phiền, lợi tiểu
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo tiêu (đầu rễ)3–6 gThanh nhiệt, chỉ đau buốt
Bài không có vị tá riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh tâm dưỡng âm, lợi thủy thông lâm.[1][2]
Chủ trị: Tâm hỏa bốc lên hoặc chuyển xuống tiểu trường: lở loét miệng lưỡi (nhất là đầu lưỡi), bứt rứt, mặt đỏ, khát thích uống lạnh, mất ngủ; tiểu ít sẫm, buốt rát, có thể tiểu máu; đầu lưỡi đỏ.[1][2] Xem Tâm hỏa thượng viêm, Tiểu trường thực nhiệt.
3. Phân tích phương
Sinh địa lương huyết dưỡng âm và Mộc thông thanh tâm lợi tiểu là hai quân; Trúc diệp thanh tâm trừ phiền – thần; Cam thảo tiêu thanh nhiệt, giảm đau buốt.[1] Thanh mà không quá lạnh, lợi mà không hao âm.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: tâm hỏa mạnh thêm Hoàng liên; tiểu khó thêm Xa tiền tử, Xích phục linh; âm hư khô miệng thêm Thiên môn đông; tiểu buốt rắt thêm Cù mạch, Hoạt thạch; táo bón tiểu sẫm thêm Đại hoàng.[1]
5. Lưu ý an toàn
Attilio D’Alberto ghi không dùng khi âm hư không có nhiệt, khi tiểu tiện rối loạn thể hàn; giảm liều cho trẻ.[2] Me & Qi ghi thận trọng khi tỳ vị hư hàn, thận dương hư tiểu trong nhiều, suy thận, dùng kéo dài; khi có thai chỉ dùng theo thầy thuốc.[1] Lở miệng tái phát nhiều, lâu lành cần đi khám.
Kết luận
Đạo xích tán thanh tâm dưỡng âm, lợi thủy thông lâm cho tâm hỏa gây lở miệng, tiểu buốt; Mộc thông phải đúng loài.[1][2][3]
Tài liệu tham khảo
- Me & Qi. Dao Chi San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 21/4/2026)
- D’Alberto A. Dao Chi San – Chinese herbal medicine formulas (attiliodalberto.com, truy cập 13/11/2026)
- U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)