Phương Tễ

Đạo xích tán

Phương tễ · Thanh nhiệt · 導赤散

Đạo xích tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Đạo xích tán của Tiền Ất “dẫn cái đỏ (tâm hỏa) đi xuống” theo đường tiểu – Me & Qi lưu ý đây là “thủy hư, hỏa không thật vượng” nên vừa thanh vừa dưỡng âm.[1][2]

Đạo xích tán – Phương tễ · Thanh nhiệt
Đạo xích tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Vị Mộc thông phải đúng loài (Akebia hoặc Xuyên mộc thông – Clematis); tuyệt đối không dùng Quan mộc thông (Aristolochia) chứa acid aristolochic gây suy thận, ung thư.[3] Tiểu buốt kèm sốt, đau lưng, tiểu máu cần đi khám.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Sinh địa Quân — 9–15 g
Mộc thông (đúng loài) Quân — 3–6 g Xem cảnh báo
Đạm trúc diệp Thần — 6–12 g
Cam thảo tiêu (đầu rễ) Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Nguyên phương các vị bằng nhau, tán thô, mỗi lần 9 g sắc với lá trúc.[1] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Đạo xích tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Sinh địa9–15 gLương huyết dưỡng âm
    Mộc thông (đúng loài)3–6 gThanh tâm lợi tiểu
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Đạm trúc diệp6–12 gThanh tâm trừ phiền, lợi tiểu
  3. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo tiêu (đầu rễ)3–6 gThanh nhiệt, chỉ đau buốt

Bài không có vị tá riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Thanh tâm dưỡng âm, lợi thủy thông lâm.[1][2]

Chủ trị: Tâm hỏa bốc lên hoặc chuyển xuống tiểu trường: lở loét miệng lưỡi (nhất là đầu lưỡi), bứt rứt, mặt đỏ, khát thích uống lạnh, mất ngủ; tiểu ít sẫm, buốt rát, có thể tiểu máu; đầu lưỡi đỏ.[1][2] Xem Tâm hỏa thượng viêm, Tiểu trường thực nhiệt.

3. Phân tích phương

Sinh địa lương huyết dưỡng âm và Mộc thông thanh tâm lợi tiểu là hai quân; Trúc diệp thanh tâm trừ phiền – thần; Cam thảo tiêu thanh nhiệt, giảm đau buốt.[1] Thanh mà không quá lạnh, lợi mà không hao âm.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: tâm hỏa mạnh thêm Hoàng liên; tiểu khó thêm Xa tiền tử, Xích phục linh; âm hư khô miệng thêm Thiên môn đông; tiểu buốt rắt thêm Cù mạch, Hoạt thạch; táo bón tiểu sẫm thêm Đại hoàng.[1]

5. Lưu ý an toàn

Attilio D’Alberto ghi không dùng khi âm hư không có nhiệt, khi tiểu tiện rối loạn thể hàn; giảm liều cho trẻ.[2] Me & Qi ghi thận trọng khi tỳ vị hư hàn, thận dương hư tiểu trong nhiều, suy thận, dùng kéo dài; khi có thai chỉ dùng theo thầy thuốc.[1] Lở miệng tái phát nhiều, lâu lành cần đi khám.

Kết luận

Đạo xích tán thanh tâm dưỡng âm, lợi thủy thông lâm cho tâm hỏa gây lở miệng, tiểu buốt; Mộc thông phải đúng loài.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Dao Chi San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 21/4/2026)
  2. D’Alberto A. Dao Chi San – Chinese herbal medicine formulas (attiliodalberto.com, truy cập 13/11/2026)
  3. U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ