Lục nhất tán: thành phần, công năng và phân tích
Lục nhất tán của Lưu Hoàn Tố chỉ hai vị: Hoạt thạch sáu phần, Cam thảo một phần – đưa thử thấp ra theo đường tiểu.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hoạt thạch | Quân | — | 18 g (6 phần) | |
| Cam thảo (sống) | Tá | — | 3 g (1 phần) |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Tỉ lệ 6 : 1 là cốt lõi của bài.[1][2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHoạt thạch18 g (6 phần)Thanh thử, lợi thấp, lợi tiểu
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụCam thảo (sống)3 g (1 phần)Thanh nhiệt, hòa trung, sinh tân
Bài không có vị thần, sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh thử lợi thấp.[1][2]
Chủ trị: Thử thấp: sốt, khát, bứt rứt, tiểu ít sẫm, tiêu chảy nước, mình nặng mệt; hoặc thấp nhiệt bàng quang: tiểu buốt, tiểu rắt, sỏi tiết niệu.[1][2] Xem Thử tà, Bàng quang thấp nhiệt.
3. Phân tích phương
Hoạt thạch nặng, lạnh, trơn là quân – thanh thử, lợi thấp qua đường tiểu; Cam thảo sống là tá, thanh nhiệt hòa trung, phòng Hoạt thạch quá lạnh trơn mà tổn tân dịch.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: tâm phiền hồi hộp mất ngủ thêm Chu sa (Ích nguyên tán; Chu sa là hợp chất thủy ngân, không nên dùng); can đởm hỏa thêm Thanh đại (Bích ngọc tán); có biểu chứng nhẹ thêm Bạc hà (Kê tô tán); tiểu buốt, sỏi thêm Hải kim sa, Kim tiền thảo; tiểu máu thêm Trắc bá diệp, Tiểu kế, Bồ hoàng.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi thận trọng khi có thai; tránh khi tỳ vị hư hàn, âm hư không thấp, không có thấp nhiệt; uống cách thuốc tây 1–2 giờ.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi có thai, khi tiểu nhiều trong, khi thử mà không có thấp; thận trọng ở người yếu, già, âm hư.[2] Tiểu buốt kèm sốt, đau lưng, tiểu máu cần đi khám.
Kết luận
Lục nhất tán thanh thử lợi thấp bằng Hoạt thạch – Cam thảo tỉ lệ 6 : 1; không dùng khi có thai.[1][2]