Phương Tễ

Bát chính tán

Phương tễ · Khử thấp · 八正散

Bát chính tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Bát chính tán thanh thấp nhiệt bàng quang, lợi niệu thông lâm bằng tám vị đắng lạnh, lợi thủy, kèm Đại hoàng dẫn nhiệt ra đường đại tiện.[1][2]

Bát chính tán – Phương tễ · Khử thấp
Bát chính tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Vị Mộc thông phải đúng loài. Quan mộc thông (Aristolochia) chứa acid aristolochic – chất gây ung thư, độc với thận, đã gây nhiều ca suy thận.[3] Chỉ dùng dược liệu đúng loài, có nguồn gốc rõ ràng. Không dùng khi có thai.[1][2]

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Hoạt thạch Quân — 12–18 g
Mộc thông (thân Akebia) Quân — 6–9 g Đúng loài Akebia
Biển súc Thần — 9–15 g
Cù mạch Thần — 9–12 g
Xa tiền tử Thần — 9–15 g Bọc vải
Chi tử Tá — 6–9 g
Đại hoàng Tá — 6–9 g
Cam thảo (đầu rễ nhỏ) Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Khi sắc thêm Đăng tâm thảo 2–3 g.[1] Cột “thang tham khảo” theo [1]; American Dragon ghi khoảng liều khác.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Bát chính tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Hoạt thạch12–18 gLợi thủy thông lâm, thanh nhiệt
    Mộc thông (thân Akebia)6–9 gThanh tâm hỏa, lợi tiểu
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Biển súc9–15 gLợi thủy thông lâm
    Cù mạch9–12 gLợi thủy thông lâm
    Xa tiền tử9–15 gLợi thủy thông lâm
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Chi tử6–9 gThanh nhiệt tam tiêu
    Đại hoàng6–9 gTả nhiệt theo đường đại tiện
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo (đầu rễ nhỏ)3–6 gĐiều hòa, chỉ thống niệu đạo

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Thanh nhiệt tả hỏa, lợi thủy thông lâm.[1][2]

Chủ trị: Thấp nhiệt ở bàng quang (nhiệt lâm, huyết lâm, thạch lâm): tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp, nước tiểu đục đỏ hoặc có máu, bụng dưới căng, miệng họng khô; lưỡi đỏ rêu vàng nhớt, mạch hoạt sác.[1][2] Xem Bàng quang thấp nhiệt.

3. Phân tích phương

Hoạt thạch và Mộc thông là quân, thanh nhiệt lợi thủy; Biển súc, Cù mạch, Xa tiền tử là thần, lợi thủy thông lâm.[1] Chi tử thanh nhiệt tam tiêu, Đại hoàng tả nhiệt theo đại tiện – “tiền hậu phân tiêu” – là tá; Cam thảo là sứ.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: tiểu ra máu thêm Sinh địa, Tiểu kế, Bạch mao căn; sỏi thêm Kim tiền thảo, Hải kim sa, Thạch vi; tiểu đục thêm Tỳ giải, Thạch xương bồ; thấp nhiệt kèm âm hư bỏ Đại hoàng, thêm Sinh địa, Tri mẫu.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi chống chỉ định: lâm chứng mạn tính, có thai, bệnh mạn suy yếu, hư hàn; dùng lâu có thể gây mệt, hồi hộp, choáng váng, chán ăn.[2] Tiểu buốt kèm sốt, đau lưng, tiểu ra máu cần khám (nhiễm trùng tiết niệu cần kháng sinh theo chỉ định).

Kết luận

Bát chính tán thanh nhiệt lợi thủy thông lâm cho thấp nhiệt bàng quang; bắt buộc dùng đúng loài Mộc thông và không dùng khi có thai.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Ba Zheng San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Ba Zheng San – Chinese Herbs
  3. U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ