Phương Tễ

Hoắc hương chính khí tán

Phương tễ · Khử thấp · 藿香正氣散

Hoắc hương chính khí tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Hoắc hương chính khí tán – bài quen thuộc cho “cảm lạnh kèm rối loạn tiêu hóa” mùa hè: Hoắc hương thơm, hóa thấp, giải biểu, phối Bán hạ, Hậu phác và các vị kiện tỳ.[1][2]

Hoắc hương chính khí tán – Phương tễ · Khử thấp
Hoắc hương chính khí tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Tiêu chảy, nôn nhiều gây khát, tiểu ít, lơ mơ (mất nước), phân có máu, sốt cao là cần đi khám ngay; trẻ nhỏ, người già mất nước rất nhanh. Dạng cồn thuốc không dùng khi có thai.[1] Bán hạ phải dùng dạng đã chế; bán hạ sống có độc – xem Các vị thuốc có độc.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Hoắc hương Quân — 6–12 g
Bán hạ (chế) Thần — 6–10 g
Hậu phác Thần — 6–10 g
Tô diệp Tá — 3–6 g
Bạch chỉ Tá — 3–6 g
Trần bì Tá — 6–10 g
Đại phúc bì Tá — 3–6 g
Bạch truật Tá — 6–10 g
Phục linh Tá — 6–10 g
Cát cánh Tá — 6–10 g
Chích cam thảo Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Nguyên phương tán bột, mỗi lần 6–9 g sắc với 3 lát gừng, 1 quả táo.[1] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Hoắc hương chính khí tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Hoắc hương6–12 gHóa thấp, giải biểu, chỉ nôn
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Bán hạ (chế)6–10 gTáo thấp, giáng nghịch
    Hậu phác6–10 gHành khí hóa thấp
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Tô diệp3–6 gGiải biểu
    Bạch chỉ3–6 gGiải biểu
    Trần bì6–10 gLý khí
    Đại phúc bì3–6 gHành khí lợi thấp
    Bạch truật6–10 gKiện tỳ
    Phục linh6–10 gThẩm thấp
    Cát cánh6–10 gTuyên phế
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Chích cam thảo3–6 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Giải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung.[1][2]

Chủ trị: Ngoại cảm phong hàn, nội thương thấp trọc: sợ lạnh nhiều hơn sốt, đầu nặng đau, tức ngực, buồn nôn, nôn, tiêu chảy nước, sôi bụng, đau đầy thượng vị, ăn kém; rêu trắng nhớt.[1][2] Xem Hàn thấp khốn Tỳ, Thử tà.

3. Phân tích phương

Hoắc hương là quân, thơm hóa thấp, giải biểu, chỉ nôn; Bán hạ, Hậu phác táo thấp hành khí – thần.[1] Tô diệp, Bạch chỉ giải biểu; Trần bì, Đại phúc bì lý khí; Bạch truật, Phục linh kiện tỳ; Cát cánh tuyên phế; Cam thảo điều hòa.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: biểu chứng nặng thêm Hương nhu, Kinh giới; đau bụng nhiều thêm Mộc hương, Diên hồ sách; thực tích thêm Sơn tra, Thần khúc, Mạch nha; tiêu chảy nhiều thêm Thương truật, Ý dĩ, Xa tiền tử; có dấu hiệu thấp nhiệt thêm Hoàng liên, Hoạt thạch, bỏ Bạch chỉ.[1]

5. Lưu ý an toàn

Attilio D’Alberto ghi không dùng cho tiêu chảy thể nhiệt, lỵ thấp nhiệt có máu mũi, sốt cao phân hôi; mất nước nặng cần khám; quá 5 ngày không đỡ phải đánh giá lại.[2] Me & Qi ghi tránh khi thấp nhiệt, phong nhiệt, âm hư nội nhiệt, say nắng thật; thận trọng khi có thai.[1]

Kết luận

Hoắc hương chính khí tán giải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung cho cảm lạnh kèm nôn, tiêu chảy do thấp trệ; mất nước cần đi khám.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Huo Xiang Zheng Qi San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. D’Alberto A. Huo Xiang Zheng Qi Wan/San – Chinese herbal medicine formulas (attiliodalberto.com, truy cập 13/11/2026)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ