Hoắc hương chính khí tán: thành phần, công năng và phân tích
Hoắc hương chính khí tán – bài quen thuộc cho “cảm lạnh kèm rối loạn tiêu hóa” mùa hè: Hoắc hương thơm, hóa thấp, giải biểu, phối Bán hạ, Hậu phác và các vị kiện tỳ.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hoắc hương | Quân | — | 6–12 g | |
| Bán hạ (chế) | Thần | — | 6–10 g | |
| Hậu phác | Thần | — | 6–10 g | |
| Tô diệp | Tá | — | 3–6 g | |
| Bạch chỉ | Tá | — | 3–6 g | |
| Trần bì | Tá | — | 6–10 g | |
| Đại phúc bì | Tá | — | 3–6 g | |
| Bạch truật | Tá | — | 6–10 g | |
| Phục linh | Tá | — | 6–10 g | |
| Cát cánh | Tá | — | 6–10 g | |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương tán bột, mỗi lần 6–9 g sắc với 3 lát gừng, 1 quả táo.[1] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHoắc hương6–12 gHóa thấp, giải biểu, chỉ nôn
- ThầnHỗ trợ vị quânBán hạ (chế)6–10 gTáo thấp, giáng nghịchHậu phác6–10 gHành khí hóa thấp
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTô diệp3–6 gGiải biểuBạch chỉ3–6 gGiải biểuTrần bì6–10 gLý khíĐại phúc bì3–6 gHành khí lợi thấpBạch truật6–10 gKiện tỳPhục linh6–10 gThẩm thấpCát cánh6–10 gTuyên phế
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo3–6 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Giải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung.[1][2]
Chủ trị: Ngoại cảm phong hàn, nội thương thấp trọc: sợ lạnh nhiều hơn sốt, đầu nặng đau, tức ngực, buồn nôn, nôn, tiêu chảy nước, sôi bụng, đau đầy thượng vị, ăn kém; rêu trắng nhớt.[1][2] Xem Hàn thấp khốn Tỳ, Thử tà.
3. Phân tích phương
Hoắc hương là quân, thơm hóa thấp, giải biểu, chỉ nôn; Bán hạ, Hậu phác táo thấp hành khí – thần.[1] Tô diệp, Bạch chỉ giải biểu; Trần bì, Đại phúc bì lý khí; Bạch truật, Phục linh kiện tỳ; Cát cánh tuyên phế; Cam thảo điều hòa.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: biểu chứng nặng thêm Hương nhu, Kinh giới; đau bụng nhiều thêm Mộc hương, Diên hồ sách; thực tích thêm Sơn tra, Thần khúc, Mạch nha; tiêu chảy nhiều thêm Thương truật, Ý dĩ, Xa tiền tử; có dấu hiệu thấp nhiệt thêm Hoàng liên, Hoạt thạch, bỏ Bạch chỉ.[1]
5. Lưu ý an toàn
Attilio D’Alberto ghi không dùng cho tiêu chảy thể nhiệt, lỵ thấp nhiệt có máu mũi, sốt cao phân hôi; mất nước nặng cần khám; quá 5 ngày không đỡ phải đánh giá lại.[2] Me & Qi ghi tránh khi thấp nhiệt, phong nhiệt, âm hư nội nhiệt, say nắng thật; thận trọng khi có thai.[1]
Kết luận
Hoắc hương chính khí tán giải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung cho cảm lạnh kèm nôn, tiêu chảy do thấp trệ; mất nước cần đi khám.[1][2]