Hoàn đới thang: thành phần, công năng và phân tích
Hoàn đới thang của Phó Thanh Chủ: Bạch truật, Sơn dược lượng lớn bổ tỳ, các vị sơ can thăng dương lượng rất nhỏ – “bổ trong có tán, thăng trong có tiêu”.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bạch truật (sao đất) | Quân | — | 30 g | |
| Sơn dược (Hoài sơn, sao) | Quân | — | 30 g | |
| Nhân sâm | Thần | — | 6 g | |
| Thương truật | Thần | — | 9 g | |
| Bạch thược (sao rượu) | Thần | — | 15 g | |
| Xa tiền tử (sao rượu) | Thần | — | 9 g | Bọc vải |
| Trần bì | Tá | — | 2 g | |
| Sài hồ | Tá | — | 2 g | |
| Kinh giới (sao đen) | Tá | — | 2 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhBạch truật (sao đất)30 gKiện tỳ táo thấpSơn dược (Hoài sơn, sao)30 gBổ tỳ cố đới
- ThầnHỗ trợ vị quânNhân sâm6 gBổ khíThương truật9 gTáo thấpBạch thược (sao rượu)15 gNhu canXa tiền tử (sao rượu)9 gLợi thấp
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTrần bì2 gLý khíSài hồ2 gSơ can thăng dươngKinh giới (sao đen)2 gThăng dương, thắng thấp
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo3 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Bổ tỳ sơ can, hóa thấp chỉ đới.[1][2]
Chủ trị: Tỳ hư can uất, thấp trọc dồn xuống: khí hư trắng hoặc trong, loãng, không hôi, ra liên tục, mệt, chân tay nặng, phân lỏng, ăn kém, sắc mặt nhợt; lưỡi nhợt, mạch nhu nhược.[1][2] Xem Tỳ khí hư, Can Tỳ bất hòa.
3. Phân tích phương
Bạch truật, Sơn dược lượng lớn là quân, bổ tỳ cố đới; Nhân sâm bổ khí, Thương truật táo thấp, Bạch thược nhu can, Xa tiền tử lợi thấp – thần.[1] Trần bì, Sài hồ, Kinh giới đen mỗi vị chỉ 2 g – sơ can, thăng thanh dương để thấp không dồn xuống.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: thận hư đau lưng thêm Đỗ trọng, Thỏ ty tử; bụng dưới lạnh đau thêm Ngải diệp, Hương phụ; thận dương hư khí hư loãng kéo dài thêm Lộc giác sương, Ba kích; khó cầm thêm Khiếm thực, Kim anh tử.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi không dùng khi khí hư vàng, đặc, dính, hôi, lẫn máu (can uất hóa nhiệt, thấp nhiệt).[1][2] Me & Qi ghi thêm thận trọng khi âm hư có nhiệt.[1]
Kết luận
Hoàn đới thang bổ tỳ sơ can, hóa thấp chỉ đới cho khí hư trắng loãng do tỳ hư; khí hư bất thường cần khám phụ khoa.[1][2]