Mẫu lệ tán: thành phần, công năng và phân tích
Mẫu lệ tán là bài chủ của chứng hãn do hư: Mẫu lệ liễm âm tiềm dương làm quân, Hoàng kỳ cố biểu, Ma hoàng lưu ý tim mạch căn và Phù tiểu mạch chỉ hãn.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Mẫu lệ (nung) | Quân | — | 15–30 g | Sắc trước |
| Hoàng kỳ | Thần | — | 9–30 g | |
| Ma hoàng căn (rễ ma hoàng) | Tá | — | 9–15 g | Khác Ma hoàng (thân) |
| Phù tiểu mạch | Sứ | — | 15–30 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhMẫu lệ (nung)15–30 gLiễm âm tiềm dương, cố sáp chỉ hãn
- ThầnHỗ trợ vị quânHoàng kỳ9–30 gÍch khí cố biểu
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụMa hoàng căn (rễ ma hoàng)9–15 gChỉ hãn
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịPhù tiểu mạch15–30 gDưỡng tâm, chỉ hãn
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ích khí cố biểu, liễm âm chỉ hãn.[1][2]
Chủ trị: Khí âm đều hư: tự ra mồ hôi, đêm nặng hơn, hồi hộp, dễ giật mình, hơi thở ngắn, bứt rứt, mệt; lưỡi nhợt hồng, mạch tế nhược.[1][2] Xem Tâm khí hư, Tâm âm hư.
3. Phân tích phương
Mẫu lệ là quân, liễm âm cố sáp; Hoàng kỳ là thần, ích khí cố biểu; Ma hoàng căn chuyên chỉ hãn – tá; Phù tiểu mạch dưỡng tâm – sứ.[1][2] Ma hoàng căn (rễ) có công năng ngược với Ma hoàng (thân): thân phát hãn, rễ chỉ hãn.
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khí hư nhiều thêm Nhân sâm, Bạch truật; mồ hôi ban ngày nhiều tăng Hoàng kỳ; mồ hôi đêm nhiều thêm Nhu đạo căn; mất ngủ thêm Toan táo nhân, Tri mẫu. Bài tương tự: Ngọc bình phong tán.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi ra mồ hôi do ngoại cảm, “thoát hãn” (mồ hôi dầu, vã ra do vong âm vong dương), do thực nhiệt; Mẫu lệ (calci carbonat) làm giảm hấp thu tetracyclin, fluoroquinolon, sắt – uống cách ít nhất 2 giờ.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi mồ hôi dầu nhiều do vong âm hoặc vong dương.[2] Vã mồ hôi lạnh kèm mệt lả, tụt huyết áp là cấp cứu; ra mồ hôi đêm kèm sốt, sụt cân cần khám (lao, cường giáp…).
Kết luận
Mẫu lệ tán ích khí cố biểu, liễm âm chỉ hãn cho ra mồ hôi do khí âm hư; Mẫu lệ làm quân.[1][2]