Đan sâm ẩm: thành phần, công năng và phân tích
Đan sâm ẩm chỉ ba vị: Đan sâm gấp 5–10 lần hai vị hành khí – hoạt huyết là chính, hành khí để huyết đi.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Đan sâm | Quân | — | 15–30 g | |
| Đàn hương | Tá | — | 3–5 g | Cho vào sau |
| Sa nhân | Tá | — | 3–5 g | Cho vào sau |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhĐan sâm15–30 gHoạt huyết khứ ứ
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụĐàn hương3–5 gHành khí chỉ thốngSa nhân3–5 gHành khí hòa vị
Bài không có vị thần, sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Hoạt huyết khứ ứ, hành khí chỉ thống.[1][2]
Chủ trị: Khí trệ huyết ứ ở trung, thượng tiêu: đau nhói cố định ở thượng vị hoặc ngực, ấn hoặc ăn vào đau hơn, tức ngực, ăn kém; môi mặt sạm tía, lưỡi tía có điểm ứ.[1][2] Xem Ứ huyết, Tâm mạch ứ trở.
3. Phân tích phương
Đan sâm lượng lớn là quân, hoạt huyết khứ ứ; Đàn hương, Sa nhân hành khí hòa vị chỉ đau – “khí hành thì huyết hành”.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: ứ nặng đau nhói thêm Uất kim, Nhũ hương; can khí phạm vị thêm Mộc hương, Ô dược; ứ có nhiệt thêm Xuyên luyện tử, Diên hồ sách; đau bụng kinh thêm Đương quy, Xuyên khung; hung tý có đàm thêm Qua lâu, Giới bạch. Hay phối với Thất tiếu tán.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi có thai, khi đang chảy máu.[1][2] Me & Qi ghi thêm tránh dùng cùng warfarin; thận trọng với aspirin, clopidogrel, digoxin; không dùng khi đau không do ứ.[1] Đau thượng vị kéo dài, nôn ra máu, phân đen cần nội soi.
Kết luận
Đan sâm ẩm hoạt huyết khứ ứ, hành khí chỉ thống; đau ngực phải loại trừ cấp cứu tim mạch.[1][2]