Bán hạ hậu phác thang: thành phần, công năng và phân tích
Bán hạ hậu phác thang là bài chủ của chứng “mai hạch khí”: cảm giác vướng trong họng như có miếng thịt nướng, khạc không ra nuốt không trôi, do khí uất kèm đàm.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bán hạ (chế) | Quân | — | 9–12 g | |
| Hậu phác | Thần | — | 6–9 g | |
| Phục linh | Tá | — | 9–12 g | |
| Sinh khương | Tá | — | 9–15 g | |
| Tô diệp (lá Tía tô) | Sứ | — | 3–6 g | Cho vào sau |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhBán hạ (chế)9–12 gHóa đàm, giáng nghịch
- ThầnHỗ trợ vị quânHậu phác6–9 gHành khí giáng khí, tiêu đầy
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụPhục linh9–12 gKiện tỳ thẩm thấpSinh khương9–15 gÔn trung chỉ nôn, giảm độc Bán hạ
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịTô diệp (lá Tía tô)3–6 gThơm, mở phế, sơ khí
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Hành khí tán kết, giáng nghịch hóa đàm.[1][2]
Chủ trị: Khí uất kèm đàm (mai hạch khí): vướng họng như có vật, nặng lên khi cảm xúc căng thẳng, tức ngực, đầy sườn, hay thở dài, có thể ho đờm, buồn nôn; rêu trắng nhớt, mạch huyền hoạt.[1][2] Xem Can khí uất kết.
3. Phân tích phương
Bán hạ là quân, hóa đàm giáng nghịch; Hậu phác là thần, hành khí giáng khí. Phục linh giúp thẩm thấp, Sinh khương chỉ nôn và giảm độc của Bán hạ – là tá; Tô diệp thơm nhẹ dẫn khí lên họng – là sứ.[1] Đàm và khí cùng kết nên phải vừa hóa đàm vừa hành khí.
4. Gia giảm và bài phát triển
Gia giảm theo American Dragon có thể phối với Tứ thất thang, Việt cúc hoàn, Tiêu dao tán tùy chứng.[2]
5. Lưu ý an toàn
Chống chỉ định khi khí uất đã hóa nhiệt, hoặc đau ngực do phế âm hư (má đỏ, lưỡi đỏ); không dùng lâu.[2] Bán hạ phải dùng dạng đã chế. Cảm giác vướng họng kéo dài, nuốt nghẹn tăng dần, sụt cân cần đi khám để loại trừ bệnh thực thể.
Kết luận
Bán hạ hậu phác thang hành khí tán kết, giáng nghịch hóa đàm cho chứng mai hạch khí, Bán hạ làm quân, Hậu phác làm thần.[1][2]