Phương Tễ

Bán hạ hậu phác thang

Phương tễ · Lý khí · 半夏厚朴湯

Bán hạ hậu phác thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Bán hạ hậu phác thang là bài chủ của chứng “mai hạch khí”: cảm giác vướng trong họng như có miếng thịt nướng, khạc không ra nuốt không trôi, do khí uất kèm đàm.[1][2]

Bán hạ hậu phác thang – Phương tễ · Lý khí
Bán hạ hậu phác thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Bán hạ (chế) Quân — 9–12 g
Hậu phác Thần — 6–9 g
Phục linh Tá — 9–12 g
Sinh khương Tá — 9–15 g
Tô diệp (lá Tía tô) Sứ — 3–6 g Cho vào sau

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Bán hạ hậu phác thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Bán hạ (chế)9–12 gHóa đàm, giáng nghịch
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Hậu phác6–9 gHành khí giáng khí, tiêu đầy
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Phục linh9–12 gKiện tỳ thẩm thấp
    Sinh khương9–15 gÔn trung chỉ nôn, giảm độc Bán hạ
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Tô diệp (lá Tía tô)3–6 gThơm, mở phế, sơ khí

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Hành khí tán kết, giáng nghịch hóa đàm.[1][2]

Chủ trị: Khí uất kèm đàm (mai hạch khí): vướng họng như có vật, nặng lên khi cảm xúc căng thẳng, tức ngực, đầy sườn, hay thở dài, có thể ho đờm, buồn nôn; rêu trắng nhớt, mạch huyền hoạt.[1][2] Xem Can khí uất kết.

3. Phân tích phương

Bán hạ là quân, hóa đàm giáng nghịch; Hậu phác là thần, hành khí giáng khí. Phục linh giúp thẩm thấp, Sinh khương chỉ nôn và giảm độc của Bán hạ – là tá; Tô diệp thơm nhẹ dẫn khí lên họng – là sứ.[1] Đàm và khí cùng kết nên phải vừa hóa đàm vừa hành khí.

4. Gia giảm và bài phát triển

Gia giảm theo American Dragon có thể phối với Tứ thất thang, Việt cúc hoàn, Tiêu dao tán tùy chứng.[2]

5. Lưu ý an toàn

Chống chỉ định khi khí uất đã hóa nhiệt, hoặc đau ngực do phế âm hư (má đỏ, lưỡi đỏ); không dùng lâu.[2] Bán hạ phải dùng dạng đã chế. Cảm giác vướng họng kéo dài, nuốt nghẹn tăng dần, sụt cân cần đi khám để loại trừ bệnh thực thể.

Kết luận

Bán hạ hậu phác thang hành khí tán kết, giáng nghịch hóa đàm cho chứng mai hạch khí, Bán hạ làm quân, Hậu phác làm thần.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Ban Xia Hou Po Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Ban Xia Hou Po Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ