Sài hồ sơ can tán: thành phần, công năng và phân tích
Sài hồ sơ can tán là bài chủ của chứng can khí uất kết: phát triển từ Tứ nghịch tán, thêm vị hành khí và hoạt huyết để giảm đau tức sườn.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Sài hồ | Quân | — | 6–9 g | |
| Hương phụ | Thần | — | 4,5–6 g | |
| Xuyên khung | Thần | — | 4,5–6 g | |
| Trần bì (sao giấm) | Tá | — | 6–9 g | |
| Chỉ xác | Tá | — | 4,5–6 g | |
| Bạch thược | Tá | — | 4,5–9 g | |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 1,5–3 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; trang của Memorial Sloan Kettering nêu đủ bảy vị nhưng không ghi liều.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhSài hồ6–9 gSơ can giải uất
- ThầnHỗ trợ vị quânHương phụ4,5–6 gSơ can lý khí, chỉ thốngXuyên khung4,5–6 gHành khí hoạt huyết, chỉ thống
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTrần bì (sao giấm)6–9 gLý khíChỉ xác4,5–6 gHành khí khoan trungBạch thược4,5–9 gDưỡng huyết nhu can, chỉ thống
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo1,5–3 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Sơ can giải uất, hành khí chỉ thống.[1]
Chủ trị: Can khí uất kết: đau tức hoặc đau căng hai bên sườn, tức ngực, hay thở dài, dễ cáu, trầm uất, đầy bụng, ợ hơi; can khí phạm vị: đau thượng vị, buồn nôn, ợ chua, ăn kém.[1] Memorial Sloan Kettering ghi bài được nghiên cứu cho lo âu, trầm cảm, khó tiêu chức năng, viêm dạ dày mạn – dữ liệu còn hạn chế.[2] Xem Can khí uất kết.
3. Phân tích phương
Sài hồ là quân, sơ can giải uất; Hương phụ lý khí, Xuyên khung hoạt huyết hành khí – hai vị thần giúp quân giảm đau.[1] Trần bì, Chỉ xác lý khí, Bạch thược nhu can là tá; Chích cam thảo là sứ.[1]
Me & Qi ghi bài là Tứ nghịch tán thêm Trần bì, Xuyên khung, Hương phụ và thay Chỉ thực bằng Chỉ xác (hành khí nhẹ hơn).[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: có nhiệt (miệng đắng, dễ cáu, lưỡi đỏ) thêm Chi tử, Hoàng cầm; đau cố định về đêm thêm Diên hồ sách, Uất kim; ợ chua bỏ Xuyên khung, thêm Ngô thù du, Hoàng liên; u cục, bướu thêm Bán hạ, Hạ khô thảo, Chiết bối mẫu; kèm tỳ hư thêm Đảng sâm, Bạch truật.[1]
5. Lưu ý an toàn
Memorial Sloan Kettering ghi tác dụng không mong muốn được báo cáo gồm buồn ngủ, khô miệng, và khuyên trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng bài thuốc.[2] Bài có Xuyên khung hoạt huyết; Me & Qi lưu ý vị này có thể làm ra máu nhiều hơn khi kinh nguyệt nhiều.[3] Đau hạ sườn phải kéo dài, vàng da, sụt cân cần khám gan mật; trầm cảm, lo âu cần gặp bác sĩ chuyên khoa.
Kết luận
Sài hồ sơ can tán sơ can giải uất, hành khí chỉ thống cho can khí uất kết, phát triển từ Tứ nghịch tán; Sài hồ làm quân.[1][2]