Phương Tễ

Sài hồ sơ can tán

Phương tễ · Lý khí · 柴胡疏肝散

Sài hồ sơ can tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Sài hồ sơ can tán là bài chủ của chứng can khí uất kết: phát triển từ Tứ nghịch tán, thêm vị hành khí và hoạt huyết để giảm đau tức sườn.[1][2]

Sài hồ sơ can tán – Phương tễ · Lý khí
Sài hồ sơ can tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Sài hồ Quân — 6–9 g
Hương phụ Thần — 4,5–6 g
Xuyên khung Thần — 4,5–6 g
Trần bì (sao giấm) Tá — 6–9 g
Chỉ xác Tá — 4,5–6 g
Bạch thược Tá — 4,5–9 g
Chích cam thảo Sứ — 1,5–3 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; trang của Memorial Sloan Kettering nêu đủ bảy vị nhưng không ghi liều.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Sài hồ sơ can tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Sài hồ6–9 gSơ can giải uất
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Hương phụ4,5–6 gSơ can lý khí, chỉ thống
    Xuyên khung4,5–6 gHành khí hoạt huyết, chỉ thống
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Trần bì (sao giấm)6–9 gLý khí
    Chỉ xác4,5–6 gHành khí khoan trung
    Bạch thược4,5–9 gDưỡng huyết nhu can, chỉ thống
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Chích cam thảo1,5–3 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Sơ can giải uất, hành khí chỉ thống.[1]

Chủ trị: Can khí uất kết: đau tức hoặc đau căng hai bên sườn, tức ngực, hay thở dài, dễ cáu, trầm uất, đầy bụng, ợ hơi; can khí phạm vị: đau thượng vị, buồn nôn, ợ chua, ăn kém.[1] Memorial Sloan Kettering ghi bài được nghiên cứu cho lo âu, trầm cảm, khó tiêu chức năng, viêm dạ dày mạn – dữ liệu còn hạn chế.[2] Xem Can khí uất kết.

3. Phân tích phương

Sài hồ là quân, sơ can giải uất; Hương phụ lý khí, Xuyên khung hoạt huyết hành khí – hai vị thần giúp quân giảm đau.[1] Trần bì, Chỉ xác lý khí, Bạch thược nhu can là tá; Chích cam thảo là sứ.[1]

Me & Qi ghi bài là Tứ nghịch tán thêm Trần bì, Xuyên khung, Hương phụ và thay Chỉ thực bằng Chỉ xác (hành khí nhẹ hơn).[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: có nhiệt (miệng đắng, dễ cáu, lưỡi đỏ) thêm Chi tử, Hoàng cầm; đau cố định về đêm thêm Diên hồ sách, Uất kim; ợ chua bỏ Xuyên khung, thêm Ngô thù du, Hoàng liên; u cục, bướu thêm Bán hạ, Hạ khô thảo, Chiết bối mẫu; kèm tỳ hư thêm Đảng sâm, Bạch truật.[1]

5. Lưu ý an toàn

Memorial Sloan Kettering ghi tác dụng không mong muốn được báo cáo gồm buồn ngủ, khô miệng, và khuyên trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng bài thuốc.[2] Bài có Xuyên khung hoạt huyết; Me & Qi lưu ý vị này có thể làm ra máu nhiều hơn khi kinh nguyệt nhiều.[3] Đau hạ sườn phải kéo dài, vàng da, sụt cân cần khám gan mật; trầm cảm, lo âu cần gặp bác sĩ chuyên khoa.

Kết luận

Sài hồ sơ can tán sơ can giải uất, hành khí chỉ thống cho can khí uất kết, phát triển từ Tứ nghịch tán; Sài hồ làm quân.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Chai Hu Shu Gan San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Chai Hu Shu Gan Tang (About Herbs, cập nhật 20/4/2026)
  3. Me & Qi. Yue Ju Wan: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ