Hậu phác ôn trung thang: thành phần, công năng và phân tích
Hậu phác ôn trung thang của Lý Đông Viên trị đầy trướng do hàn thấp làm trệ khí ở trung tiêu – lấy hành khí trừ mãn làm chính, kèm ôn trung táo thấp.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hậu phác (chế gừng) | Quân | — | 9–12 g | |
| Thảo đậu khấu | Thần | — | 5–6 g | |
| Trần bì | Tá | — | 6–9 g | |
| Mộc hương | Tá | — | 5–6 g | |
| Can khương | Tá | — | 2–3 g | |
| Phục linh | Tá | — | 5–9 g | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3–5 g | |
| Sinh khương | Sứ | — | 3 lát |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHậu phác (chế gừng)9–12 gHành khí trừ mãn, táo thấp
- ThầnHỗ trợ vị quânThảo đậu khấu5–6 gÔn trung táo thấp
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTrần bì6–9 gLý khíMộc hương5–6 gHành khí chỉ thốngCan khương2–3 gÔn trungPhục linh5–9 gThẩm thấp
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCam thảo3–5 gĐiều hòaSinh khương3 látÔn vị
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Hành khí trừ mãn, ôn trung táo thấp.[1][2]
Chủ trị: Hàn thấp trở trệ tỳ vị: thượng vị đầy trướng, ăn vào hoặc gặp lạnh nặng hơn, đau từng cơn, ăn kém, chân tay nặng, buồn nôn nôn ra nước trong, phân lỏng; lưỡi nhợt rêu trắng nhớt, mạch trầm huyền hoặc trì.[1][2] Xem Hàn thấp khốn Tỳ, Vị hàn.
3. Phân tích phương
Hậu phác là quân, hành khí trừ mãn, táo thấp; Thảo đậu khấu là thần, ôn trung táo thấp.[1] Trần bì, Mộc hương hành khí; Can khương ôn trung; Phục linh thẩm thấp; Cam thảo, Sinh khương điều hòa.[1][2] So với Bình vị tán: cùng Hậu phác, Trần bì, Cam thảo nhưng thiên về hành khí ôn trung.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: lạnh đau nhiều thêm Nhục quế, Cao lương khương; phù nặng chân tay thêm Đại phúc bì; nôn ra nước trong thêm Bán hạ; thực tích thêm Thần khúc, Sơn tra; rêu dày nhớt thêm Thương truật, Ý dĩ.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi bụng đầy đau kèm khí hư hoặc vị âm hư.[2] Me & Qi ghi tránh khi vị âm hư, nhiệt hoặc thấp nhiệt; tránh khi đau bụng có sốt, phản ứng thành bụng (nghi cấp cứu ngoại khoa); không dùng kéo dài; có thai chỉ dùng khi có thầy thuốc theo dõi.[1]
Kết luận
Hậu phác ôn trung thang hành khí trừ mãn, ôn trung táo thấp cho đầy trướng do hàn thấp ở tỳ vị.[1][2]