Phương Tễ

Tứ nghịch tán

Phương tễ · Hòa giải · 四逆散

Tứ nghịch tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Tứ nghịch tán sơ can lý tỳ, thấu dương giải uất: chân tay lạnh ở đây do dương khí bị uất không ra được ngọn chi, chứ không phải dương hư.[1][2]

Tứ nghịch tán – Phương tễ · Hòa giải
Tứ nghịch tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Sài hồ Quân — 6–12 g
Bạch thược Thần — 9–15 g
Chỉ thực Tá — 6–12 g
Chích cam thảo Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Nguyên phương bốn vị lượng bằng nhau, tán bột, mỗi lần khoảng 6 g với nước cơm.[1] Cột “thang tham khảo” theo [1]; American Dragon ghi khoảng liều khác.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Tứ nghịch tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Sài hồ6–12 gSơ can giải uất, thấu tà
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Bạch thược9–15 gDưỡng huyết nhu can
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Chỉ thực6–12 gHành khí phá trệ
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Chích cam thảo3–6 gĐiều hòa, hoãn cấp

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Thấu tà giải uất, sơ can lý tỳ.[1][2]

Chủ trị: Dương khí uất bên trong: đầu ngón tay chân lạnh mà thân mình ấm, mạch huyền; can tỳ bất hòa: đau tức sườn, bụng đau, tiêu chảy hoặc lỵ mót rặn, dễ cáu.[1][2] Xem Can khí uất kết, Can Tỳ bất hòa.

3. Phân tích phương

Sài hồ là quân, sơ can, đưa dương khí uất ra ngoài; Bạch thược là thần, dưỡng huyết nhu can. Chỉ thực là tá, hành khí – Sài hồ thăng, Chỉ thực giáng; Chích cam thảo là sứ, cùng Bạch thược hoãn cấp chỉ thống.[1]

Cần phân biệt với Tứ nghịch thang: cùng chữ “tứ nghịch” (chân tay lạnh) nhưng Tứ nghịch thang trị dương hư thật, lạnh quá khuỷu gối, mạch vi.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: ho hoặc tiêu chảy thêm Ngũ vị tử, Can khương; hồi hộp thêm Quế chi; tiểu khó thêm Phục linh; khí trệ đau sườn nhiều thêm Hương phụ, Uất kim; uất hóa nhiệt thêm Chi tử.[1] Bài phát triển: Sài hồ sơ can tán, Tiêu dao tán.[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi dương hư thật (lạnh quá khuỷu tay, đầu gối, mạch rất yếu); thận trọng khi huyết hư, âm hư có nhiệt.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi chân tay lạnh do nguyên nhân khác.[2]

Kết luận

Tứ nghịch tán sơ can lý tỳ, thấu dương giải uất, Sài hồ làm quân; là bài gốc của Sài hồ sơ can tán và Tiêu dao tán, khác với Tứ nghịch thang.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Si Ni San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Si Ni San – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ