Hao cầm thanh đởm thang: thành phần, công năng và phân tích
Hao cầm thanh đởm thang là bản “thấp nhiệt” của Tiểu sài hồ thang: Thanh hao thay Sài hồ, phối Ôn đởm thang và Bích ngọc tán để thanh nhiệt lợi thấp hóa đàm.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thanh hao | Quân | — | 4,5–6 g | |
| Hoàng cầm | Quân | — | 4,5–9 g | |
| Trúc nhự | Thần | — | 9 g | |
| Bán hạ (chế) | Thần | — | 4,5 g | |
| Chỉ xác | Thần | — | 4,5 g | |
| Trần bì | Thần | — | 4,5 g | |
| Xích phục linh | Tá | — | 9 g | |
| Bích ngọc tán (Hoạt thạch, Cam thảo, Thanh đại) | Sứ | — | 9 g | Bọc vải |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhThanh hao4,5–6 gThanh thấu thiếu dươngHoàng cầm4,5–9 gThanh đởm nhiệt
- ThầnHỗ trợ vị quânTrúc nhự9 gThanh nhiệt hóa đàm, chỉ nônBán hạ (chế)4,5 gHóa đàm giáng nghịchChỉ xác4,5 gHạ khíTrần bì4,5 gLý khí hóa đàm
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụXích phục linh9 gLợi thấp
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịBích ngọc tán (Hoạt thạch, Cam thảo, Thanh đại)9 gThanh nhiệt lợi thấp
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh đởm lợi thấp, hòa vị hóa đàm.[1][2]
Chủ trị: Thấp nhiệt và đàm ở thiếu dương: hàn nhiệt vãng lai mà nhiệt nhiều, miệng đắng, tức ngực sườn, buồn nôn, nôn ra nước chua đắng hoặc dính vàng, nấc, tiểu ít sẫm; lưỡi đỏ rêu dày nhớt, mạch trái huyền phải hoạt.[1][2] Xem Can Đởm thấp nhiệt.
3. Phân tích phương
Thanh hao thanh thấu tà ở thiếu dương và Hoàng cầm thanh đởm nhiệt là hai quân.[1] Trúc nhự, Bán hạ, Chỉ xác, Trần bì hóa đàm hòa vị – khung Ôn đởm thang; Xích phục linh và Bích ngọc tán dẫn thấp nhiệt ra đường tiểu.[1][2]
So với Tiểu sài hồ thang: bài này dùng khi nhiệt nhiều hơn hàn, kèm thấp đàm, không có khí hư.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: viêm túi mật đau hạ sườn phải thêm Uất kim; sốt cao nhiệt độc thêm Kim ngân hoa, Liên kiều; sỏi mật thêm Kim tiền thảo, Nhân trần; ợ chua nhiều thêm Hoàng liên, Ngô thù du; đầy trướng thêm Hương phụ; táo bón thêm Đại hoàng.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi thiếu dương thuần hàn không thấp nhiệt, âm hư hư nhiệt, tỳ vị dương hư; thận trọng khi có thai (Bán hạ, Hoạt thạch), dùng kéo dài.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi đàm thấp do dương hư.[2] Đau hạ sườn phải dữ dội, sốt rét run, vàng da là dấu hiệu cần cấp cứu (viêm đường mật). Bán hạ phải dùng dạng đã chế; bán hạ sống có độc – xem Các vị thuốc có độc.
Kết luận
Hao cầm thanh đởm thang thanh đởm lợi thấp, hòa vị hóa đàm cho thấp nhiệt kèm đàm ở thiếu dương.[1][2]