Thống tả yếu phương: thành phần, công năng và phân tích
Thống tả yếu phương là bài chủ của “đau là tả, tả xong đỡ đau” do can mộc khắc tỳ thổ – hay gặp khi căng thẳng.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bạch truật (sao) | Quân | — | 9–15 g | |
| Bạch thược (sao) | Thần | — | 6–15 g | |
| Trần bì (sao) | Tá | — | 6–9 g | |
| Phòng phong | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhBạch truật (sao)9–15 gKiện tỳ táo thấp
- ThầnHỗ trợ vị quânBạch thược (sao)6–15 gNhu can hoãn cấp chỉ thống
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTrần bì (sao)6–9 gLý khí hòa trung
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịPhòng phong3–6 gSơ can, thắng thấp chỉ tả
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Bổ tỳ nhu can, trừ thấp chỉ tả.[1][2]
Chủ trị: Can vượng tỳ hư: sôi bụng, đau bụng là muốn đi ngoài, đi xong đỡ đau, tái phát khi căng thẳng; mạch tay trái huyền, tay phải hoãn.[1][2] Xem Can Tỳ bất hòa.
3. Phân tích phương
Bạch truật là quân, kiện tỳ; Bạch thược là thần, nhu can hoãn cấp; Trần bì lý khí; Phòng phong vừa sơ can vừa “thắng thấp” – phong dược có thể làm khô thấp, giúp chỉ tả.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: tả lâu thêm Thăng ma; thấp nhiệt thêm Hoàng liên, Mộc hương; can khí uất nhiều thêm Sài hồ, Chỉ xác; tỳ hư lạnh thêm Sơn dược, Phục linh, Can khương; ngũ canh tả thêm Bổ cốt chỉ, Nhục đậu khấu.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi đại trường thấp nhiệt (phân hôi, có máu mũi, hậu môn nóng rát) và tiêu chảy do thực tích; thận trọng khi thận dương hư, âm hư táo.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi tiêu chảy do thực tích, không tự tăng liều Phòng phong.[2] Đi ngoài ra máu, sụt cân, đi ngoài về đêm, khởi phát sau 50 tuổi cần nội soi đại tràng.
Kết luận
Thống tả yếu phương bổ tỳ nhu can, trừ thấp chỉ tả cho đau bụng – tiêu chảy do can tỳ bất hòa; Bạch truật làm quân.[1][2]