Phương Tễ

Tiêu dao tán

Phương tễ · Hòa giải · 逍遙散

Tiêu dao tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Tiêu dao tán là bài chủ của chứng can tỳ bất hòa: Sài hồ sơ can, Đương quy và Bạch thược dưỡng huyết nhu can, Bạch truật và Phục linh kiện tỳ.[1][2]

Tiêu dao tán – Phương tễ · Hòa giải
Tiêu dao tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Sài hồ Quân — 6–10 g
Đương quy Thần — 6–10 g
Bạch thược Thần — 6–12 g
Bạch truật Tá — 6–10 g
Phục linh Tá — 6–10 g
Chích cam thảo Tá — 3–6 g
Bạc hà Sứ — 2–3 g Cho vào sau
Sinh khương (nướng) Sứ — 2–3 lát

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Tiêu dao tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Sài hồ6–10 gSơ can giải uất
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Đương quy6–10 gDưỡng huyết, hòa huyết
    Bạch thược6–12 gDưỡng huyết nhu can
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Bạch truật6–10 gKiện tỳ
    Phục linh6–10 gKiện tỳ thẩm thấp
    Chích cam thảo3–6 gÍch khí hòa trung
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Bạc hà2–3 gGiúp Sài hồ sơ can
    Sinh khương (nướng)2–3 látÔn trung hòa vị

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Sơ can giải uất, dưỡng huyết kiện tỳ.[1][2]

Chủ trị: Can uất huyết hư, can tỳ bất hòa: đau tức hai sườn, đau đầu chóng mặt, miệng khô, mệt mỏi, ăn kém, kinh nguyệt không đều, căng tức ngực, dễ cáu, lúc nóng lúc lạnh; mạch huyền hư.[1][2] Xem Can Tỳ bất hòa, Can khí uất kết.

3. Phân tích phương

Sài hồ là quân, sơ can giải uất; Đương quy, Bạch thược là thần, dưỡng huyết để “nhu” can – can có huyết đủ thì khí mới điều đạt.[1] Bạch truật, Phục linh, Chích cam thảo là tá, kiện tỳ để can mộc không khắc tỳ thổ; Bạc hà và Sinh khương nướng là sứ.[1]

Bài thể hiện tư tưởng “thấy bệnh can thì biết can truyền sang tỳ, nên trước hết làm vững tỳ” của hòa pháp.[3]

4. Gia giảm và bài phát triển

Đan chi tiêu dao tán (thêm Mẫu đơn bì, Chi tử khi can uất hóa nhiệt); Hắc tiêu dao tán (thêm Thục địa khi huyết hư rõ).[1]

5. Lưu ý an toàn

Thận trọng khi có thai; thận trọng khi khí trệ trên nền can thận âm hư.[2] Can hỏa vượng, can dương thượng cang không phải đối tượng của bài gốc.[1]

Kết luận

Tiêu dao tán sơ can giải uất, dưỡng huyết kiện tỳ cho chứng can tỳ bất hòa, Sài hồ làm quân, Đương quy và Bạch thược làm thần.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Xiao Yao San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 5/10/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Xiao Yao San – Chinese Herbs
  3. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ