Tiêu dao tán: thành phần, công năng và phân tích
Tiêu dao tán là bài chủ của chứng can tỳ bất hòa: Sài hồ sơ can, Đương quy và Bạch thược dưỡng huyết nhu can, Bạch truật và Phục linh kiện tỳ.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Sài hồ | Quân | — | 6–10 g | |
| Đương quy | Thần | — | 6–10 g | |
| Bạch thược | Thần | — | 6–12 g | |
| Bạch truật | Tá | — | 6–10 g | |
| Phục linh | Tá | — | 6–10 g | |
| Chích cam thảo | Tá | — | 3–6 g | |
| Bạc hà | Sứ | — | 2–3 g | Cho vào sau |
| Sinh khương (nướng) | Sứ | — | 2–3 lát |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhSài hồ6–10 gSơ can giải uất
- ThầnHỗ trợ vị quânĐương quy6–10 gDưỡng huyết, hòa huyếtBạch thược6–12 gDưỡng huyết nhu can
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBạch truật6–10 gKiện tỳPhục linh6–10 gKiện tỳ thẩm thấpChích cam thảo3–6 gÍch khí hòa trung
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịBạc hà2–3 gGiúp Sài hồ sơ canSinh khương (nướng)2–3 látÔn trung hòa vị
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Sơ can giải uất, dưỡng huyết kiện tỳ.[1][2]
Chủ trị: Can uất huyết hư, can tỳ bất hòa: đau tức hai sườn, đau đầu chóng mặt, miệng khô, mệt mỏi, ăn kém, kinh nguyệt không đều, căng tức ngực, dễ cáu, lúc nóng lúc lạnh; mạch huyền hư.[1][2] Xem Can Tỳ bất hòa, Can khí uất kết.
3. Phân tích phương
Sài hồ là quân, sơ can giải uất; Đương quy, Bạch thược là thần, dưỡng huyết để “nhu” can – can có huyết đủ thì khí mới điều đạt.[1] Bạch truật, Phục linh, Chích cam thảo là tá, kiện tỳ để can mộc không khắc tỳ thổ; Bạc hà và Sinh khương nướng là sứ.[1]
Bài thể hiện tư tưởng “thấy bệnh can thì biết can truyền sang tỳ, nên trước hết làm vững tỳ” của hòa pháp.[3]
4. Gia giảm và bài phát triển
Đan chi tiêu dao tán (thêm Mẫu đơn bì, Chi tử khi can uất hóa nhiệt); Hắc tiêu dao tán (thêm Thục địa khi huyết hư rõ).[1]
5. Lưu ý an toàn
Thận trọng khi có thai; thận trọng khi khí trệ trên nền can thận âm hư.[2] Can hỏa vượng, can dương thượng cang không phải đối tượng của bài gốc.[1]
Kết luận
Tiêu dao tán sơ can giải uất, dưỡng huyết kiện tỳ cho chứng can tỳ bất hòa, Sài hồ làm quân, Đương quy và Bạch thược làm thần.[1][2]
Tài liệu tham khảo
- Me & Qi. Xiao Yao San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 5/10/2026)
- Penner J. (American Dragon). Xiao Yao San – Chinese Herbs
- Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học