Lý Luận

Hòa pháp, ôn pháp, thanh pháp

Phòng bệnh và trị tắc · 和溫清

Hòa pháp, ôn pháp, thanh pháp

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Hòa (和) là phép hòa giải, điều hòa những chứng thác tạp hoặc ở bán biểu bán lý; ôn (溫) là phép làm ấm để trừ hàn, hồi dương; thanh (清) là phép làm mát để trừ nhiệt, giải độc.[1][2]

Hòa pháp, ôn pháp, thanh pháp – Phòng bệnh và trị tắc
Hòa pháp, ôn pháp, thanh pháp
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Về điều trị: Bài trình bày nguyên tắc điều trị ở mức lý luận để học tập. Website không đưa phác đồ, bài thuốc hay liều dùng; việc điều trị cần thầy thuốc khám, biện chứng và kê đơn, và không thay thế điều trị y khoa khi cần.

1. Hòa pháp

Phân nhóm Dùng cho Ví dụ
Hòa giải Thiếu dương Bán biểu bán lý: rét nóng xen kẽ, ngực sườn đầy Sài hồ, Hoàng cầm
Điều hòa Can Tỳ Can Tỳ bất hòa: tức sườn, đầy bụng, tiêu lỏng khi căng thẳng Sơ can phối kiện Tỳ (Bạch thược, Bạch truật)
Điều hòa trường vị Hàn nhiệt thác tạp ở Vị Trường Phối vị ôn và vị hàn

Nguồn: [1]

Xem Lục kinh biện chứng (Thiếu dương).

2. Ôn pháp

Nguyên tắc «hàn giả nhiệt chi».[3]

Phân nhóm Dùng cho Ví dụ
Ôn trung khu hàn Tỳ Vị hư hàn: đau bụng lạnh, tiêu lỏng Can khương
Hồi dương cứu nghịch Vong dương: tay chân lạnh, mồ hôi lạnh, mạch vi Các vị đại nhiệt có độc, chỉ dùng trong tay thầy thuốc; ngày nay đây là tình trạng cấp cứu
Ôn kinh tán hàn Hàn ngưng kinh mạch: đau khớp lạnh, đau bụng kinh do hàn Phối vị ôn với vị hoạt huyết

Nguồn: [1]

Thận trọng: người âm hư, có nhiệt, đang chảy máu; mùa hè, vùng nóng dùng dè dặt.[4]

3. Thanh pháp

Nguyên tắc «nhiệt giả hàn chi».[3]

Phân nhóm Dùng cho Ví dụ
Thanh khí phận Sốt cao, khát, mồ hôi (khí phận) –
Thanh dinh lương huyết Nhiệt vào dinh huyết: ban chẩn, chảy máu –
Thanh nhiệt giải độc Mụn nhọt, sưng đau họng, ôn độc Kim ngân hoa, Liên kiều
Thanh tạng phủ nhiệt Tâm hỏa, Vị hỏa, Can hỏa… Hoàng liên, Chi tử
Thanh hư nhiệt Âm hư nội nhiệt Phối thanh nhiệt với tư âm

Nguồn: [1]

Xem Vệ – khí – dinh – huyết.

Thận trọng: thuốc đắng lạnh dùng lâu hại Tỳ Vị (ăn kém, tiêu lỏng); người Tỳ Vị hư hàn, phụ nữ có thai cần dè dặt; hết nhiệt thì dừng.[1]

4. Góc nhìn y học hiện đại

“Thanh nhiệt” không đồng nghĩa với hạ sốt hay kháng sinh; một số vị thanh nhiệt có nghiên cứu về tác dụng kháng khuẩn, chống viêm trong phòng thí nghiệm nhưng bằng chứng lâm sàng còn hạn chế. Nhiễm trùng nặng cần điều trị y khoa.[5]

Câu hỏi thường gặp

“Mát gan” thường xuyên có tốt không?

Dùng thuốc đắng lạnh kéo dài có thể hại Tỳ Vị; ngoài ra một số sản phẩm “mát gan” lại gây tổn thương gan. Không nên tự dùng.[1][6]

Hòa pháp có phải là “thuốc bổ nhẹ”?

Không. Hòa pháp là điều hòa các chứng thác tạp, không phải bồi bổ.[1]

Kết luận

Hòa pháp điều hòa các chứng bán biểu bán lý, Can Tỳ bất hòa; ôn pháp trừ hàn, hồi dương; thanh pháp trừ nhiệt, giải độc; mỗi phép có phân nhóm và thận trọng riêng.[3][2][1]

Tài liệu tham khảo

  1. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  2. Trình Chung Linh (程鍾齡). Y học tâm ngộ (醫學心悟), 1732
  3. Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Chí chân yếu đại luận» (至真要大論)
  4. Hoàng Đế Nội kinh – Tố vấn, thiên «Lục nguyên chính kỷ đại luận» (六元正紀大論)
  5. NCCIH. Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know (cập nhật 4/2019)
  6. Liu Y, Wang W, Sun M và cộng sự. Polygonum multiflorum-induced liver injury: clinical characteristics, risk factors, material basis, action mechanism and current challenges. Front Pharmacol 2019;10:1467

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ