Ô mai hoàn: thành phần, công năng và phân tích
Ô mai hoàn là bài của bệnh Quyết âm trong Thương hàn luận: Ô mai chua làm quân, phối vị cay ấm, đắng lạnh và vị bổ – “giun gặp chua thì yên, gặp cay thì phục, gặp đắng thì xuống”.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Ô mai | Quân | — | 24–30 g | |
| Tế tân lưu ý thận | Thần | — | 3–6 g | Xem cảnh báo |
| Can khương | Thần | — | 6–10 g | |
| Hoàng liên | Thần | — | 6–12 g | |
| Phụ tử (chế) có độc | Tá | — | 3–9 g | Sắc trước |
| Quế chi | Tá | — | 6–10 g | |
| Xuyên tiêu | Tá | — | 3–6 g | |
| Hoàng bá | Tá | — | 6–9 g | |
| Nhân sâm | Tá | — | 6–10 g | |
| Đương quy | Tá | — | 6–10 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; Me & Qi không ghi rõ vai cho Nhân sâm, Đương quy (xếp vào nhóm tá hỗ trợ). American Dragon ghi khoảng liều rộng hơn.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhÔ mai24–30 gAn hồi chỉ thống, sáp tràng
- ThầnHỗ trợ vị quânTế tân3–6 gÔn tạng tán hànCan khương6–10 gÔn trungHoàng liên6–12 gThanh nhiệt
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụPhụ tử (chế)3–9 gÔn dương tán hànQuế chi6–10 gÔn thôngXuyên tiêu3–6 gÔn trung, sát trùngHoàng bá6–9 gThanh nhiệtNhân sâm6–10 gBổ khíĐương quy6–10 gDưỡng huyết
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ôn tạng an hồi, hàn nhiệt cùng điều.[1][2]
Chủ trị: Hồi quyết (giun đũa): đau bụng từng cơn, nôn sau ăn, có thể nôn ra giun, tay chân lạnh khi đau; bệnh Quyết âm hàn nhiệt lẫn lộn; tiêu chảy, lỵ lâu ngày; mạch vi hoặc huyền khẩn.[1][2] Xem Lục kinh biện chứng, Hàn nhiệt.
3. Phân tích phương
Ô mai chua là quân, an hồi chỉ thống; Tế tân lưu ý thận, Can khương cay ấm và Hoàng liên đắng lạnh là thần.[1] Phụ tử có độc, Quế chi, Xuyên tiêu ôn dương; Hoàng bá thanh nhiệt; Nhân sâm, Đương quy bổ khí huyết – nhóm tá.[1][2]
Chua – cay – đắng cùng dùng, hàn nhiệt cùng điều, công bổ kiêm thi, nên bài còn dùng cho tiêu chảy lâu ngày thể hàn nhiệt lẫn lộn.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: nôn nhiều thêm Bán hạ; ứ huyết thêm Đào nhân, Hồng hoa; khí hư nặng thêm Hoàng kỳ; nhiệt nhiều bỏ hoặc giảm Phụ tử, Tế tân, Can khương; mất ngủ thêm Toan táo nhân, Ngũ vị tử.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi tiêu chảy ồ ạt, lỵ thấp nhiệt; thận trọng khi có thai.[2] Về độc tính Phụ tử và Tế tân, xem Các vị thuốc có độc.
Kết luận
Ô mai hoàn ôn tạng an hồi, hàn nhiệt cùng điều cho hồi quyết và tiêu chảy lâu ngày thể hàn nhiệt lẫn lộn; có Phụ tử, Tế tân nên chỉ dùng theo đơn.[1][2][3]
Tài liệu tham khảo
- Me & Qi. Wu Mei Wan: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
- Penner J. (American Dragon). Wu Mei Wan – Chinese Herbs
- Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874
- U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)