Phương Tễ

Ô mai hoàn

Phương tễ · Khu trùng · 烏梅丸

Ô mai hoàn: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Ô mai hoàn là bài của bệnh Quyết âm trong Thương hàn luận: Ô mai chua làm quân, phối vị cay ấm, đắng lạnh và vị bổ – “giun gặp chua thì yên, gặp cay thì phục, gặp đắng thì xuống”.[1][2]

Ô mai hoàn – Phương tễ · Khu trùng
Ô mai hoàn
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài có Phụ tử và Tế tân. Phụ tử có độc (aconitin), có thể gây rối loạn nhịp tim, tử vong.[3] Một số loài Asarum (Tế tân) nằm trong cảnh báo của FDA vì có thể chứa acid aristolochic.[4] Chỉ dùng theo đơn với dược liệu đã chế, đúng loài. Nhiễm giun hiện nay cần thuốc tẩy giun theo chỉ định của bác sĩ; đau bụng dữ dội, nôn ra giun, vàng da là cấp cứu.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Ô mai Quân — 24–30 g
Tế tân lưu ý thận Thần — 3–6 g Xem cảnh báo
Can khương Thần — 6–10 g
Hoàng liên Thần — 6–12 g
Phụ tử (chế) có độc Tá — 3–9 g Sắc trước
Quế chi Tá — 6–10 g
Xuyên tiêu Tá — 3–6 g
Hoàng bá Tá — 6–9 g
Nhân sâm Tá — 6–10 g
Đương quy Tá — 6–10 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; Me & Qi không ghi rõ vai cho Nhân sâm, Đương quy (xếp vào nhóm tá hỗ trợ). American Dragon ghi khoảng liều rộng hơn.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Ô mai hoàn
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Ô mai24–30 gAn hồi chỉ thống, sáp tràng
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Tế tân3–6 gÔn tạng tán hàn
    Can khương6–10 gÔn trung
    Hoàng liên6–12 gThanh nhiệt
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Phụ tử (chế)3–9 gÔn dương tán hàn
    Quế chi6–10 gÔn thông
    Xuyên tiêu3–6 gÔn trung, sát trùng
    Hoàng bá6–9 gThanh nhiệt
    Nhân sâm6–10 gBổ khí
    Đương quy6–10 gDưỡng huyết

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Ôn tạng an hồi, hàn nhiệt cùng điều.[1][2]

Chủ trị: Hồi quyết (giun đũa): đau bụng từng cơn, nôn sau ăn, có thể nôn ra giun, tay chân lạnh khi đau; bệnh Quyết âm hàn nhiệt lẫn lộn; tiêu chảy, lỵ lâu ngày; mạch vi hoặc huyền khẩn.[1][2] Xem Lục kinh biện chứng, Hàn nhiệt.

3. Phân tích phương

Ô mai chua là quân, an hồi chỉ thống; Tế tân lưu ý thận, Can khương cay ấm và Hoàng liên đắng lạnh là thần.[1] Phụ tử có độc, Quế chi, Xuyên tiêu ôn dương; Hoàng bá thanh nhiệt; Nhân sâm, Đương quy bổ khí huyết – nhóm tá.[1][2]

Chua – cay – đắng cùng dùng, hàn nhiệt cùng điều, công bổ kiêm thi, nên bài còn dùng cho tiêu chảy lâu ngày thể hàn nhiệt lẫn lộn.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: nôn nhiều thêm Bán hạ; ứ huyết thêm Đào nhân, Hồng hoa; khí hư nặng thêm Hoàng kỳ; nhiệt nhiều bỏ hoặc giảm Phụ tử, Tế tân, Can khương; mất ngủ thêm Toan táo nhân, Ngũ vị tử.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi chống chỉ định khi tiêu chảy ồ ạt, lỵ thấp nhiệt; thận trọng khi có thai.[2] Về độc tính Phụ tử và Tế tân, xem Các vị thuốc có độc.

Kết luận

Ô mai hoàn ôn tạng an hồi, hàn nhiệt cùng điều cho hồi quyết và tiêu chảy lâu ngày thể hàn nhiệt lẫn lộn; có Phụ tử, Tế tân nên chỉ dùng theo đơn.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Wu Mei Wan: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Wu Mei Wan – Chinese Herbs
  3. Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874
  4. U.S. Food and Drug Administration. Import Alert 54-10: Detention without physical examination of dietary supplement products containing aristolochic acid (đăng 10/12/2020)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ