Mộc hương binh lang hoàn: thành phần, công năng và phân tích
Mộc hương binh lang hoàn của Trương Tòng Chính (phái “công tà”) hành khí mạnh, tả hạ, thanh thấp nhiệt – cho tích trệ thực chứng.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Mộc hương | Quân | — | 3–6 g | |
| Binh lang | Quân | — | 3–6 g | |
| Đại hoàng | Thần | — | 6–9 g | |
| Khiên ngưu tử (sao) | Thần | — | 6–10 g | |
| Thanh bì (chế giấm) | Thần | — | 3–6 g | |
| Hương phụ (chế) | Thần | — | 6–10 g | |
| Nga truật (chế giấm) | Tá | — | 3–6 g | |
| Trần bì | Tá | — | 3–6 g | |
| Chỉ xác (sao cám) | Tá | — | 3–6 g | |
| Hoàng liên | Tá | — | 3–6 g | |
| Hoàng bá (chế rượu) | Tá | — | 6–9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương làm hoàn, mỗi lần khoảng 3–6 g sau ăn với nước gừng ấm.[1] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhMộc hương3–6 gHành khí chỉ thốngBinh lang3–6 gHành khí đạo trệ
- ThầnHỗ trợ vị quânĐại hoàng6–9 gTả hạ công tíchKhiên ngưu tử (sao)6–10 gTả hạ trục thủyThanh bì (chế giấm)3–6 gPhá khíHương phụ (chế)6–10 gLý khí
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụNga truật (chế giấm)3–6 gPhá huyết hành khí, tiêu tíchTrần bì3–6 gLý khíChỉ xác (sao cám)3–6 gHành khí khoan trungHoàng liên3–6 gThanh nhiệt táo thấpHoàng bá (chế rượu)6–9 gThanh nhiệt táo thấp
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Hành khí đạo trệ, công tích tiết nhiệt.[1][2]
Chủ trị: Thấp nhiệt tích trệ ở trường vị: bụng đầy trướng đau, táo bón nặng; hoặc lỵ có máu mũi, mót rặn; rêu vàng nhớt, mạch trầm hữu lực.[1][2] Xem Thực trệ Vị quản, Đại trường thấp nhiệt.
3. Phân tích phương
Mộc hương, Binh lang là quân, hành khí đạo trệ; Đại hoàng, Khiên ngưu tử tả hạ, Thanh bì, Hương phụ phá khí – thần.[1] Nga truật tiêu tích, Trần bì, Chỉ xác lý khí, Hoàng liên, Hoàng bá thanh thấp nhiệt.[1][2] Nhẹ hơn là Chỉ thực đạo trệ hoàn; nhẹ nhất là Bảo hòa hoàn.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: táo bón nặng thực tích nhiều thêm Mang tiêu, Chỉ thực; lỵ thấp nhiệt có máu mũi thêm Bạch đầu ông, Tần bì, bỏ Trần bì, Khiên ngưu tử, Nga truật; can khí uất đau sườn thêm Sài hồ, Bạch thược.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi có thai, khi hư chứng.[1][2] Me & Qi ghi thêm tránh khi hàn tích, hàn thấp; thận trọng ở người già yếu, tỳ vị hư không có tích thực, âm hư, đang có biểu chứng; trẻ nhỏ thường không dùng.[1]
Kết luận
Mộc hương binh lang hoàn hành khí đạo trệ, công tích tiết nhiệt cho thấp nhiệt tích trệ thực chứng; thuốc mạnh, không dùng khi có thai.[1][2]