Phương Tễ

Kiện tỳ hoàn

Phương tễ · Tiêu đạo · 健脾丸

Kiện tỳ hoàn: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Kiện tỳ hoàn kết hợp “bổ” và “tiêu”: khung Tứ quân tử thang bổ tỳ, cộng nhóm tiêu thực (Sơn tra, Thần khúc, Mạch nha) và hành khí.[1][2]

Kiện tỳ hoàn – Phương tễ · Tiêu đạo
Kiện tỳ hoàn
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Bạch truật Quân — 9–15 g
Phục linh Quân — 9–12 g
Nhân sâm Thần — 6–9 g
Sơn dược (Hoài sơn) Thần — 6–9 g
Nhục đậu khấu Thần — 6–9 g
Sơn tra Thần — 6–9 g
Thần khúc Thần — 6–9 g
Mạch nha Thần — 6–9 g
Mộc hương Tá — 3–6 g
Sa nhân Tá — 6–9 g
Trần bì Tá — 6–9 g
Hoàng liên Tá — 3–6 g
Cam thảo Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Kiện tỳ hoàn
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Bạch truật9–15 gKiện tỳ
    Phục linh9–12 gKiện tỳ thẩm thấp
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Nhân sâm6–9 gBổ khí
    Sơn dược (Hoài sơn)6–9 gBổ tỳ
    Nhục đậu khấu6–9 gÔn trung sáp tràng
    Sơn tra6–9 gTiêu thực
    Thần khúc6–9 gTiêu thực
    Mạch nha6–9 gTiêu thực
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Mộc hương3–6 gHành khí
    Sa nhân6–9 gHành khí hòa vị
    Trần bì6–9 gLý khí
    Hoàng liên3–6 gThanh nhiệt do tích
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo3–6 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Kiện tỳ hòa vị, tiêu thực chỉ tả.[1][2]

Chủ trị: Tỳ hư thực tích: ăn kém, khó tiêu, thượng vị đầy trướng, phân lỏng, mệt; rêu hơi vàng nhớt, mạch hư nhược.[1][2] Xem Tỳ khí hư, Thực trệ Vị quản.

3. Phân tích phương

Bạch truật, Phục linh là quân, kiện tỳ; Nhân sâm, Sơn dược bổ khí, Nhục đậu khấu sáp tràng, Sơn tra, Thần khúc, Mạch nha tiêu thực – thần.[1] Mộc hương, Sa nhân, Trần bì hành khí; Hoàng liên lượng nhỏ thanh nhiệt do tích – tá.[1][2] So với Bảo hòa hoàn (thực tích thuần thực), bài này dùng khi đã có tỳ hư.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: thấp nặng phân nước thêm Xa tiền tử, Trạch tả; lạnh bỏ Hoàng liên, thêm Can khương; tích trệ nặng thêm Chỉ thực, Lai phục tử; khí hư thêm Hoàng kỳ; nôn thêm Bán hạ.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi chống chỉ định khi thực tích cấp do ăn đồ ôi thiu hoặc ăn quá nhiều.[2] Tiêu chảy cấp kèm sốt, phân có máu, mất nước cần đi khám; trẻ nhỏ biếng ăn, chậm lớn cần khám nhi.

Kết luận

Kiện tỳ hoàn kiện tỳ hòa vị, tiêu thực chỉ tả cho tỳ hư kèm thực tích – vừa bổ vừa tiêu; Bạch truật và Phục linh làm quân.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Jian Pi Wan: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Jian Pi Wan – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ