Phương Tễ

Bổ trung ích khí thang

Phương tễ · Bổ ích · 補中益氣湯

Bổ trung ích khí thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Bổ trung ích khí thang là bài tiêu biểu của Lý Đông Viên: Hoàng kỳ bổ khí làm quân, phối Nhân sâm, Bạch truật, Cam thảo, và hai vị nhỏ Thăng ma, Sài hồ đưa khí đi lên.[1][2]

Bổ trung ích khí thang – Phương tễ · Bổ ích
Bổ trung ích khí thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Hoàng kỳ Quân — 15–30 g
Nhân sâm Thần — 6–15 g Thường thay Đảng sâm[1]
Bạch truật Thần — 9–15 g
Chích cam thảo Thần — 6–9 g
Đương quy Tá — 3–10 g
Trần bì Tá — 6–9 g
Thăng ma Sứ — 3–6 g
Sài hồ Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Bổ trung ích khí thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Hoàng kỳ15–30 gBổ khí thăng dương
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Nhân sâm6–15 gĐại bổ nguyên khí
    Bạch truật9–15 gKiện tỳ
    Chích cam thảo6–9 gBổ trung ích khí
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Đương quy3–10 gDưỡng huyết
    Trần bì6–9 gLý khí, chống nê trệ
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Thăng ma3–6 gThăng dương
    Sài hồ3–6 gThăng dương

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Bổ trung ích khí, thăng dương cử hãm.[1][2]

Chủ trị: Tỳ khí hư: ăn kém, mệt mỏi, phân lỏng; trung khí hạ hãm: sa trực tràng, sa tử cung, sa dạ dày, tiêu chảy lâu ngày; khí hư phát sốt: sốt nhẹ tăng khi mệt, tự ra mồ hôi.[1][2] Xem Tỳ khí hạ hãm, Tỳ khí hư.

3. Phân tích phương

Hoàng kỳ là quân, bổ khí thăng dương; Nhân sâm, Bạch truật, Chích cam thảo là thần, cùng bổ tỳ khí. Đương quy dưỡng huyết, Trần bì lý khí cho thuốc bổ không nê trệ – là tá. Thăng ma, Sài hồ lượng nhỏ là sứ, dẫn thanh dương đi lên.[1]

Phép “cam ôn trừ đại nhiệt” – dùng vị ngọt ấm để trị sốt do khí hư – là đóng góp riêng của Lý Đông Viên; xem Lý Đông Viên.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Gia giảm theo Me & Qi: đau bụng thêm Bạch thược; đau đầu thêm Mạn kinh tử, Xuyên khung; ho thêm Ngũ vị tử, Mạch môn; đầy bụng thêm Mộc hương, Chỉ xác.[1]

5. Lưu ý an toàn

Chống chỉ định khi âm hư hoặc lý nhiệt.[2] Sa tạng, sốt kéo dài cần được khám để loại trừ nguyên nhân khác trước khi dùng thuốc.

Kết luận

Bổ trung ích khí thang bổ trung ích khí, thăng dương cử hãm, Hoàng kỳ làm quân, Thăng ma và Sài hồ làm sứ dẫn khí đi lên.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Bu Zhong Yi Qi Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Bu Zhong Yi Qi Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ