Phương Tễ

Hữu quy hoàn

Phương tễ · Bổ ích · 右歸丸

Hữu quy hoàn: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Hữu quy hoàn phát triển từ Thận khí hoàn: bỏ ba vị “tả” (Trạch tả, Đơn bì, Phục linh), thêm Lộc giác giao, Thỏ ty tử, Đỗ trọng, Câu kỷ tử, Đương quy – thuần bổ, ôn thận dương.[1][2]

Hữu quy hoàn – Phương tễ · Bổ ích
Hữu quy hoàn
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài có Phụ tử (aconitin). Chỉ dùng Phụ tử đã chế, đúng liều theo đơn; ngộ độc có thể gây rối loạn nhịp tim, tử vong.[3] Lộc giác giao, Quy bản giao là dược liệu động vật – chỉ dùng nguồn nuôi hợp pháp, có kiểm nghiệm.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Phụ tử (chế) có độc Quân — 6–18 g
Nhục quế Quân — 6–12 g
Lộc giác giao Quân — 9–12 g
Thục địa Thần — 24–30 g
Sơn thù Thần — 9–12 g
Sơn dược (Hoài sơn) Thần — 12 g
Câu kỷ tử Thần — 9–12 g
Thỏ ty tử Tá — 9–12 g
Đỗ trọng Tá — 9–12 g
Đương quy Tá — 9 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Hữu quy hoàn
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Phụ tử (chế)6–18 gÔn bổ thận dương
    Nhục quế6–12 gÔn bổ mệnh môn hỏa
    Lộc giác giao9–12 gÔn thận, ích tinh huyết
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Thục địa24–30 gTư âm bổ thận
    Sơn thù9–12 gBổ can thận
    Sơn dược (Hoài sơn)12 gBổ tỳ thận
    Câu kỷ tử9–12 gBổ can thận
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Thỏ ty tử9–12 gBổ thận ích tinh
    Đỗ trọng9–12 gBổ can thận, mạnh gân xương
    Đương quy9 gDưỡng huyết

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Ôn bổ thận dương, điền tinh ích tủy.[1][2]

Chủ trị: Thận dương hư, mệnh môn hỏa suy: sợ lạnh, chân tay lạnh, lưng gối mỏi yếu, liệt dương, di tinh, khó có con, tiểu nhiều trong về đêm, phân lỏng, mệt mỏi kéo dài; lưỡi nhợt rêu trắng, mạch trầm trì.[1][2] Xem Thận dương hư, Thận tinh bất túc.

3. Phân tích phương

Phụ tử có độc, Nhục quế, Lộc giác giao là quân, ôn thận dương; Thục địa, Sơn thù, Sơn dược, Câu kỷ tử là thần, bổ âm – “trong âm cầu dương”.[1] Thỏ ty tử, Đỗ trọng, Đương quy là tá.[1]

So với Thận khí hoàn: bỏ ba vị thanh tả, nên thuần bổ hơn; đối xứng với Tả quy hoàn (bổ thận âm).[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: khí hư nặng thêm Nhân sâm; di tinh, phân lỏng thêm Bổ cốt chỉ; tiêu chảy gần sáng thêm Ngũ vị tử, Nhục đậu khấu; tỳ vị hàn thêm Can khương; liệt dương thêm Ba kích, Nhục thung dung. Sách gốc dặn phân lỏng thì bỏ Đương quy.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi chống chỉ định khi thận hư kèm thấp trọc; kiêng đồ sống lạnh khi dùng.[2] Không dùng khi âm hư có nhiệt, đang ngoại cảm. Về Phụ tử, xem Các vị thuốc có độc.

Kết luận

Hữu quy hoàn ôn bổ thận dương, điền tinh ích tủy, thuần bổ không tả; có Phụ tử nên chỉ dùng theo đơn.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. You Gui Wan: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). You Gui Wan – Chinese Herbs
  3. Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ