Hữu quy hoàn: thành phần, công năng và phân tích
Hữu quy hoàn phát triển từ Thận khí hoàn: bỏ ba vị “tả” (Trạch tả, Đơn bì, Phục linh), thêm Lộc giác giao, Thỏ ty tử, Đỗ trọng, Câu kỷ tử, Đương quy – thuần bổ, ôn thận dương.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Phụ tử (chế) có độc | Quân | — | 6–18 g | |
| Nhục quế | Quân | — | 6–12 g | |
| Lộc giác giao | Quân | — | 9–12 g | |
| Thục địa | Thần | — | 24–30 g | |
| Sơn thù | Thần | — | 9–12 g | |
| Sơn dược (Hoài sơn) | Thần | — | 12 g | |
| Câu kỷ tử | Thần | — | 9–12 g | |
| Thỏ ty tử | Tá | — | 9–12 g | |
| Đỗ trọng | Tá | — | 9–12 g | |
| Đương quy | Tá | — | 9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhPhụ tử (chế)6–18 gÔn bổ thận dươngNhục quế6–12 gÔn bổ mệnh môn hỏaLộc giác giao9–12 gÔn thận, ích tinh huyết
- ThầnHỗ trợ vị quânThục địa24–30 gTư âm bổ thậnSơn thù9–12 gBổ can thậnSơn dược (Hoài sơn)12 gBổ tỳ thậnCâu kỷ tử9–12 gBổ can thận
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụThỏ ty tử9–12 gBổ thận ích tinhĐỗ trọng9–12 gBổ can thận, mạnh gân xươngĐương quy9 gDưỡng huyết
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ôn bổ thận dương, điền tinh ích tủy.[1][2]
Chủ trị: Thận dương hư, mệnh môn hỏa suy: sợ lạnh, chân tay lạnh, lưng gối mỏi yếu, liệt dương, di tinh, khó có con, tiểu nhiều trong về đêm, phân lỏng, mệt mỏi kéo dài; lưỡi nhợt rêu trắng, mạch trầm trì.[1][2] Xem Thận dương hư, Thận tinh bất túc.
3. Phân tích phương
Phụ tử có độc, Nhục quế, Lộc giác giao là quân, ôn thận dương; Thục địa, Sơn thù, Sơn dược, Câu kỷ tử là thần, bổ âm – “trong âm cầu dương”.[1] Thỏ ty tử, Đỗ trọng, Đương quy là tá.[1]
So với Thận khí hoàn: bỏ ba vị thanh tả, nên thuần bổ hơn; đối xứng với Tả quy hoàn (bổ thận âm).[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khí hư nặng thêm Nhân sâm; di tinh, phân lỏng thêm Bổ cốt chỉ; tiêu chảy gần sáng thêm Ngũ vị tử, Nhục đậu khấu; tỳ vị hàn thêm Can khương; liệt dương thêm Ba kích, Nhục thung dung. Sách gốc dặn phân lỏng thì bỏ Đương quy.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi thận hư kèm thấp trọc; kiêng đồ sống lạnh khi dùng.[2] Không dùng khi âm hư có nhiệt, đang ngoại cảm. Về Phụ tử, xem Các vị thuốc có độc.
Kết luận
Hữu quy hoàn ôn bổ thận dương, điền tinh ích tủy, thuần bổ không tả; có Phụ tử nên chỉ dùng theo đơn.[1][2][3]