Lý Luận

Thận tinh bất túc

Chứng tạng phủ · 腎精虧虛證

Thận tinh bất túc: nguyên nhân, biểu hiện và nguyên tắc điều trị

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Thận tinh bất túc là chứng tinh của Thận thiếu hụt, ảnh hưởng sinh trưởng, sinh dục và não tủy: trẻ chậm lớn, chậm biết đi, chậm mọc răng, thóp chậm liền; người lớn suy lão sớm, tóc bạc rụng, răng lung lay, ù tai, hay quên, lưng gối yếu, vô sinh; lưỡi nhạt, mạch tế nhược.[1][2]

Thận tinh bất túc – Chứng tạng phủ
Thận tinh bất túc
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Lưu ý: Bài trình bày một chứng (hội chứng) của YHCT để học tập. Tên chứng không phải chẩn đoán bệnh; tên bài thuốc chỉ nêu để biết, website không ghi thành phần, liều lượng và không hướng dẫn tự dùng thuốc hay tự châm cứu.

1. Định nghĩa

Theo tiêu chuẩn quốc gia Trung Quốc GB/T 16751.2—2021 (mục 6.5.1.3.5, «肾精亏虚证»; tên khác: Thận tinh bất túc chứng, Thận tinh khuy tổn chứng, Thận hư tinh khuy chứng): chứng do bẩm sinh không đủ, tinh tủy không đầy, hoặc nuôi dưỡng sau sinh kém, Thận hư tinh thiếu; lâm sàng có sinh trưởng phát triển chậm, lưng mỏi, xương yếu, cử động chậm chạp, hoặc gãy xương lâu liền, suy lão sớm, hay quên, hoặc kém thông minh, sa sút trí tuệ, lưỡi nhạt, mạch tế nhược, bộ xích vô lực, kèm chóng mặt hoa mắt, ù tai, điếc, tóc thưa, răng lung lay.[1] Trong ICD-11 của WHO, chứng này tương ứng mục SF96 «Kidney essence deficiency pattern».[3]

2. Nguyên nhân và cơ chế

Do bẩm sinh không đủ (cha mẹ yếu, sinh non), nuôi dưỡng kém, bệnh lâu, tuổi cao, tình dục quá độ.[1][2] Thận tàng Tinh, tinh sinh tủy, tủy nuôi xương và não (“não là bể của tủy”); tinh thiếu thì chậm phát triển, xương yếu, trí nhớ giảm. Thận tinh hư chưa nhất thiết có hàn hay nhiệt rõ rệt – điểm khác với âm hư, dương hư. Gần nghĩa có chứng «Thận hư tủy khuy» (ICD-11 SF95).[3] Lưu ý: “Thận” của YHCT bao gồm chức năng tàng tinh, sinh trưởng – sinh dục, chủ thủy, nạp khí, chủ cốt tủy – rộng hơn quả thận giải phẫu; các thuốc “bổ thận” không điều trị được bệnh thận theo y học hiện đại, và một số thảo dược có thể gây hại cho người suy thận.[4]

3. Biểu hiện

Nhóm Biểu hiện
Trẻ em Chậm lớn, thấp bé, chậm biết đi, chậm mọc răng, thóp chậm liền, xương mềm, chậm phát triển trí tuệ
Người lớn Suy lão sớm: tóc bạc, rụng, răng lung lay, ù tai, điếc, hay quên, chân tay chậm chạp
Sinh dục Tinh ít, vô sinh; kinh ít hoặc bế kinh sớm
Xương Lưng gối yếu, xương giòn, gãy xương lâu liền
Lưỡi Nhạt
Mạch Tế nhược, bộ xích yếu

Nguồn: [1][2]

4. Phân biệt với các chứng dễ nhầm

Chứng Điểm khác
Thận âm hư Có hư nhiệt: nóng, mồ hôi trộm, lưỡi đỏ
Thận dương hư Có hàn: sợ lạnh, chân tay lạnh, tiểu trong nhiều
Can huyết hư Chóng mặt, mắt mờ, tê bì, móng nhợt; không có biểu hiện chậm phát triển

Nguồn: [2]

5. Nguyên tắc điều trị

Pháp trị: Bổ Thận điền tinh (bổ ích tinh tủy).[2] Bài thuốc tiêu biểu được giáo trình nêu: Hà xa đại tạo hoàn, Tả quy hoàn. Đây chỉ là tên để tham khảo; việc chọn, gia giảm và liều dùng do thầy thuốc quyết định sau khi khám.

6. Liên hệ huyệt và vị thuốc

Y văn nhắc tới Thận du (BL23), Mệnh môn (GV4), Huyền chung (GB39) (tủy hội), Thái khê (KI3). Vị bổ Can Thận như Thục địa, Đỗ trọng, Ngưu tất là ví dụ. Tên vị thuốc trong bài chỉ để minh họa nhóm công năng theo y văn; dùng thuốc cổ truyền cần thầy thuốc khám và kê đơn, vì nhiều vị có độc tính, tương tác thuốc hoặc chống chỉ định (phụ nữ có thai, người đang dùng thuốc tây).

7. Góc nhìn y học hiện đại – khi nào cần đi khám

Trẻ chậm lớn, chậm vận động, chậm nói cần khám nhi khoa sớm để tìm nguyên nhân (dinh dưỡng, nội tiết, di truyền, thần kinh) – can thiệp sớm rất quan trọng; không chỉ dựa vào thuốc bổ. Người lớn hay quên tiến triển cần khám thần kinh để phát hiện sa sút trí tuệ; xương giòn, gãy xương do chấn thương nhẹ cần đánh giá loãng xương; vô sinh cần khám hiếm muộn cho cả hai vợ chồng.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho trẻ chậm lớn uống thuốc “bổ thận”?

Không tự dùng. Trẻ cần được khám nhi khoa để tìm nguyên nhân; thuốc YHCT chỉ dùng khi thầy thuốc chỉ định.

Tinh khác khí như thế nào?

Tinh là vật chất cơ bản được tàng trữ, khí là dạng hoạt động; tinh hóa thành khí.[2] Xem Quan hệ tinh – khí – huyết – tân dịch.

Kết luận

Thận tinh bất túc – tinh của Thận thiếu hụt, biểu hiện trẻ chậm phát triển, người lớn suy lão sớm, hay quên, lưng gối yếu, vô sinh, lưỡi nhạt, mạch tế nhược; pháp trị là bổ Thận điền tinh – kèm khám chuyên khoa để tìm nguyên nhân.[1][2]

Xem bảng tổng hợp các chứng: Biện chứng tạng phủ (2): Tỳ, Can, Thận.

Tài liệu tham khảo

  1. Tiêu chuẩn quốc gia Trung Quốc GB/T 16751.2—2021 «中医临床诊疗术语 第2部分:证候» (Thuật ngữ chẩn trị lâm sàng Trung y – Phần 2: Chứng hậu), ban hành và có hiệu lực 26/11/2021
  2. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  3. World Health Organization. ICD-11, Chương 26 «Traditional Medicine Conditions – Module I» – các nhóm chứng tạng phủ (hệ Tâm SF60–SF6Z, hệ Tỳ SF70–SF7Z, hệ Phế SF80–SF8Z…)
  4. NIDDK. Chronic Kidney Disease (CKD)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ