Lý Luận

Tâm huyết hư

Chứng tạng phủ · 心血虛證

Tâm huyết hư: nguyên nhân, biểu hiện và nguyên tắc điều trị

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Tâm huyết hư là chứng huyết của Tâm không đủ, Tâm và thần không được nuôi dưỡng: hồi hộp, mất ngủ, mơ nhiều, hay quên, chóng mặt, sắc mặt và môi nhợt.[1][2]

Tâm huyết hư – Chứng tạng phủ
Tâm huyết hư
Lưu ý khi đọc: Bài viết trình bày lý luận Y học cổ truyền để học tập và tra cứu. Các ví dụ về bệnh lý, huyệt và vị thuốc chỉ minh họa cách lý luận vận dụng, không phải hướng dẫn tự chẩn đoán, tự châm cứu hay tự dùng thuốc.
Lưu ý: Bài trình bày một chứng (hội chứng) của YHCT để học tập. Tên chứng không phải chẩn đoán bệnh; tên bài thuốc chỉ nêu để biết, website không ghi thành phần, liều lượng và không hướng dẫn tự dùng thuốc hay tự châm cứu.

1. Định nghĩa

Theo tiêu chuẩn quốc gia Trung Quốc GB/T 16751.2—2021 (mục 6.1.1.3.2, «心血虚证»; tên khác: Tâm huyết khuy hư chứng, Tâm hư huyết thiểu chứng): chứng do Tâm huyết hư, Tâm khí và tâm thần không được nuôi dưỡng; lâm sàng có hồi hộp, chính xung, nặng thì trong tim rung động mạnh, mất ngủ, mơ nhiều, hay quên, chóng mặt, lưỡi nhạt, mạch tế hoặc nhược, kèm sắc mặt không tươi, môi nhợt.[1] Trong ICD-11 của WHO, chứng này tương ứng mục SF61 «Heart blood deficiency pattern».[3]

2. Nguyên nhân và cơ chế

Do mất máu, nguồn sinh huyết kém (Tỳ hư, ăn uống thiếu), lo nghĩ quá độ làm hao huyết, hoặc bệnh lâu ngày.[2] Tâm tàng thần, thần cần huyết nuôi; huyết thiếu thì thần không yên nên mất ngủ, hay quên. Xem Huyết, Thần.

3. Biểu hiện

Nhóm Biểu hiện
Chủ chứng Hồi hộp, mất ngủ, mơ nhiều, hay quên
Kèm theo Chóng mặt, sắc mặt không tươi, môi và móng nhợt
Lưỡi Nhạt
Mạch Tế hoặc nhược

Nguồn: [1][2]

4. Phân biệt với các chứng dễ nhầm

Chứng Điểm khác
Tâm âm hư Có dấu hiệu nhiệt: lòng bàn tay chân nóng, ra mồ hôi trộm, lưỡi đỏ, mạch tế sác
Tâm khí hư Nổi bật mệt, thở ngắn, tự hãn
Can huyết hư Nổi bật mắt mờ khô, tê bì, kinh ít

Nguồn: [2]

5. Nguyên tắc điều trị

Pháp trị: Bổ huyết dưỡng Tâm, an thần.[2] Bài thuốc tiêu biểu được giáo trình nêu: Tứ vật thang gia vị an thần; nếu kèm Tỳ hư thì Quy tỳ thang (xem chứng Tâm Tỳ lưỡng hư). Đây chỉ là tên để tham khảo; việc chọn, gia giảm và liều dùng do thầy thuốc quyết định sau khi khám.

6. Liên hệ huyệt và vị thuốc

Y văn nhắc tới Tâm du (BL15), Cách du (BL17) (huyết hội), Thần môn (HT7), Tam âm giao (SP6). Vị bổ huyết thường nhắc: Đương quy, Thục địa, Bạch thược. Tên vị thuốc trong bài chỉ để minh họa nhóm công năng theo y văn; dùng thuốc cổ truyền cần thầy thuốc khám và kê đơn, vì nhiều vị có độc tính, tương tác thuốc hoặc chống chỉ định (phụ nữ có thai, người đang dùng thuốc tây).

7. Góc nhìn y học hiện đại – khi nào cần đi khám

Da niêm nhợt, mệt, hồi hộp có thể là thiếu máu – cần xét nghiệm công thức máu và tìm nguyên nhân (thiếu sắt, mất máu kín đáo, bệnh mạn tính). Mất ngủ kéo dài cũng cần được đánh giá. Đau ngực, khó thở, ngất, hồi hộp kèm choáng váng là dấu hiệu cấp cứu – gọi 115 hoặc đến bệnh viện ngay, không chờ dùng thuốc cổ truyền.

Câu hỏi thường gặp

Tâm huyết hư có phải là thiếu máu?

Có phần trùng, nhưng không đồng nhất; chẩn đoán thiếu máu dựa vào xét nghiệm.

Vì sao mất ngủ lại liên quan Tâm?

Theo YHCT, Tâm tàng thần; huyết không đủ nuôi thần thì thần không yên, khó ngủ, mơ nhiều.[2]

Kết luận

Tâm huyết hư – huyết của Tâm không đủ nuôi Tâm và thần, biểu hiện hồi hộp, mất ngủ, hay quên, sắc nhợt, lưỡi nhạt, mạch tế; pháp trị là bổ huyết dưỡng Tâm an thần.[1][2]

Xem bảng tổng hợp các chứng: Biện chứng tạng phủ (1): Tâm, Phế.

Tài liệu tham khảo

  1. Tiêu chuẩn quốc gia Trung Quốc GB/T 16751.2—2021 «中医临床诊疗术语 第2部分:证候» (Thuật ngữ chẩn trị lâm sàng Trung y – Phần 2: Chứng hậu), ban hành và có hiệu lực 26/11/2021
  2. Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội. Bài giảng Y học cổ truyền, tập 1 (phần Lý luận cơ bản). Nhà xuất bản Y học
  3. World Health Organization. ICD-11, Chương 26 «Traditional Medicine Conditions – Module I» – các nhóm chứng tạng phủ (hệ Tâm SF60–SF6Z, hệ Tỳ SF70–SF7Z, hệ Phế SF80–SF8Z…)

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ