Tứ vật thang: thành phần, công năng và phân tích
Tứ vật thang là bài gốc của nhóm bổ huyết: Thục địa, Đương quy, Bạch thược, Xuyên khung bổ huyết mà không trệ, đồng thời điều kinh.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thục địa | Quân | — | 12–15 g | |
| Đương quy | Thần | — | 9–12 g | |
| Bạch thược | Tá | — | 9–12 g | |
| Xuyên khung | Tá | — | 6–9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhThục địa12–15 gBổ huyết, tư âm
- ThầnHỗ trợ vị quânĐương quy9–12 gBổ huyết, hoạt huyết, điều kinh
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBạch thược9–12 gDưỡng huyết, liễm âm, nhu canXuyên khung6–9 gHoạt huyết hành khí
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Bổ huyết, điều huyết, điều kinh.[1][2]
Chủ trị: Huyết hư: sắc mặt nhợt, chóng mặt, mắt mờ, hồi hộp, mất ngủ; kinh nguyệt ít, muộn, bế kinh, đau bụng âm ỉ khi hành kinh.[1][2] Xem Can huyết hư, Tâm huyết hư, Huyết.
3. Phân tích phương
Thục địa là quân, bổ huyết tư âm; Đương quy là thần, vừa bổ vừa hoạt huyết; Bạch thược, Xuyên khung là tá.[1]
Hai vị “tĩnh” (Thục địa, Bạch thược) bổ huyết, hai vị “động” (Đương quy, Xuyên khung) hành huyết, nên bài bổ mà không trệ. Me & Qi ghi nguyên phương dùng bốn vị lượng bằng nhau.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Bát trân thang (hợp Tứ quân tử thang), Đào hồng tứ vật thang (thêm Đào nhân, Hồng hoa), Thánh dũ thang (thêm Nhân sâm, Hoàng kỳ).[1]
5. Lưu ý an toàn
Chống chỉ định khi mất máu cấp nặng, suy kiệt thở gấp, mất nước, huyết thoát khí thoát; thận trọng khi tỳ vị hư (Thục địa nê trệ) và khi có thai.[2] Người đang dùng thuốc chống đông cần hỏi bác sĩ vì Đương quy có thể làm tăng nguy cơ chảy máu – xem bài Đương quy.
Kết luận
Tứ vật thang là bài gốc bổ huyết, Thục địa làm quân, Đương quy làm thần; hai vị tĩnh, hai vị động giúp bổ mà không trệ.[1][2]