Địa hoàng ẩm tử: thành phần, công năng và phân tích
Địa hoàng ẩm tử của Lưu Hoàn Tố trị chứng “âm phỉ” (喑痱): nói không ra, chân tay mềm yếu – thường gặp ở di chứng đột quỵ – bằng cách bổ cả âm và dương của thận kèm khai khiếu.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thục địa | Quân | — | 12–30 g | |
| Sơn thù | Quân | — | 9–15 g | |
| Nhục thung dung | Quân | — | 9–15 g | |
| Ba kích | Quân | — | 9–15 g | |
| Phụ tử (chế) có độc | Thần | — | 3–9 g | Sắc trước |
| Nhục quế | Thần | — | 3–6 g | |
| Thạch hộc | Thần | — | 9–15 g | |
| Mạch môn | Thần | — | 6–12 g | |
| Ngũ vị tử | Thần | — | 3–6 g | |
| Thạch xương bồ | Tá | — | 6–9 g | |
| Viễn chí | Tá | — | 3–6 g | |
| Phục linh | Tá | — | 9–15 g | |
| Bạc hà | Sứ | — | 3–6 g | Cho vào sau |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Bản American Dragon thêm Sinh khương, Đại táo.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhThục địa12–30 gTư thận âmSơn thù9–15 gBổ can thậnNhục thung dung9–15 gÔn thận dươngBa kích9–15 gÔn thận dương
- ThầnHỗ trợ vị quânPhụ tử (chế)3–9 gÔn dươngNhục quế3–6 gDẫn hỏa quy nguyênThạch hộc9–15 gDưỡng âmMạch môn6–12 gDưỡng âmNgũ vị tử3–6 gLiễm âm
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụThạch xương bồ6–9 gKhai khiếu hóa đàmViễn chí3–6 gGiao thông tâm thận, hóa đàmPhục linh9–15 gKiện tỳ thẩm thấp
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịBạc hà3–6 gSơ tán, dẫn thuốc lên
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tư thận âm, bổ thận dương, khai khiếu hóa đàm.[1][2]
Chủ trị: Âm phỉ do thận âm dương đều hư, đàm trọc che khiếu: lưỡi cứng không nói được, chân mềm yếu không đi được, chân lạnh, mặt đỏ, miệng khô không muốn uống; mạch trầm tế nhược.[1][2] Xem Thận dương hư, Đàm mê tâm khiếu.
3. Phân tích phương
Thục địa, Sơn thù bổ thận âm, Nhục thung dung, Ba kích ôn thận dương – bốn vị quân.[1] Phụ tử có độc, Nhục quế ôn dương dẫn hỏa về nguồn; Thạch hộc, Mạch môn, Ngũ vị tử dưỡng âm liễm âm – thần.[1] Thạch xương bồ, Viễn chí, Phục linh hóa đàm khai khiếu, giao thông tâm thận; chút Bạc hà dẫn thuốc lên.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khí hư rõ thêm Hoàng kỳ, Nhân sâm; đàm nhiệt thêm Xuyên bối mẫu, Trúc lịch, Đởm nam tinh, bỏ Phụ tử, Nhục quế; liệt chi mà không mất tiếng bỏ Xương bồ, Viễn chí; tinh hao teo cơ thêm Lộc giác giao, Ngưu tất; huyết ứ thêm Đan sâm, Địa long.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi can dương thượng cang.[2] Me & Qi ghi tránh khi đột quỵ giai đoạn cấp, đàm nhiệt hoặc đàm hỏa; thận trọng khi thuần âm hư không dương hư, tỳ vị hư, đang dùng thuốc chống đông; chống chỉ định khi có thai.[1]
Kết luận
Địa hoàng ẩm tử tư thận âm, bổ thận dương, khai khiếu hóa đàm cho chứng âm phỉ; có Phụ tử, không dùng ở giai đoạn cấp của đột quỵ.[1][2][3]