Phương Tễ

Địa hoàng ẩm tử

Phương tễ · Bổ ích · 地黃飲子

Địa hoàng ẩm tử: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Địa hoàng ẩm tử của Lưu Hoàn Tố trị chứng “âm phỉ” (喑痱): nói không ra, chân tay mềm yếu – thường gặp ở di chứng đột quỵ – bằng cách bổ cả âm và dương của thận kèm khai khiếu.[1][2]

Địa hoàng ẩm tử – Phương tễ · Bổ ích
Địa hoàng ẩm tử
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài có Phụ tử. Phụ tử có độc (aconitin): ngộ độc có thể gây tê miệng, buồn nôn, rối loạn nhịp tim và tử vong.[3] Chỉ dùng Phụ tử đã chế, sắc trước 30–60 phút theo chỉ định; không tự sắc, không ngâm rượu. Không dùng ở giai đoạn cấp của đột quỵ (sốt cao, hôn mê, cứng hàm) – đột quỵ là cấp cứu, gọi 115; không dùng khi có thai.[1]

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Thục địa Quân — 12–30 g
Sơn thù Quân — 9–15 g
Nhục thung dung Quân — 9–15 g
Ba kích Quân — 9–15 g
Phụ tử (chế) có độc Thần — 3–9 g Sắc trước
Nhục quế Thần — 3–6 g
Thạch hộc Thần — 9–15 g
Mạch môn Thần — 6–12 g
Ngũ vị tử Thần — 3–6 g
Thạch xương bồ Tá — 6–9 g
Viễn chí Tá — 3–6 g
Phục linh Tá — 9–15 g
Bạc hà Sứ — 3–6 g Cho vào sau

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Bản American Dragon thêm Sinh khương, Đại táo.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Địa hoàng ẩm tử
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Thục địa12–30 gTư thận âm
    Sơn thù9–15 gBổ can thận
    Nhục thung dung9–15 gÔn thận dương
    Ba kích9–15 gÔn thận dương
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Phụ tử (chế)3–9 gÔn dương
    Nhục quế3–6 gDẫn hỏa quy nguyên
    Thạch hộc9–15 gDưỡng âm
    Mạch môn6–12 gDưỡng âm
    Ngũ vị tử3–6 gLiễm âm
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Thạch xương bồ6–9 gKhai khiếu hóa đàm
    Viễn chí3–6 gGiao thông tâm thận, hóa đàm
    Phục linh9–15 gKiện tỳ thẩm thấp
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Bạc hà3–6 gSơ tán, dẫn thuốc lên

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Tư thận âm, bổ thận dương, khai khiếu hóa đàm.[1][2]

Chủ trị: Âm phỉ do thận âm dương đều hư, đàm trọc che khiếu: lưỡi cứng không nói được, chân mềm yếu không đi được, chân lạnh, mặt đỏ, miệng khô không muốn uống; mạch trầm tế nhược.[1][2] Xem Thận dương hư, Đàm mê tâm khiếu.

3. Phân tích phương

Thục địa, Sơn thù bổ thận âm, Nhục thung dung, Ba kích ôn thận dương – bốn vị quân.[1] Phụ tử có độc, Nhục quế ôn dương dẫn hỏa về nguồn; Thạch hộc, Mạch môn, Ngũ vị tử dưỡng âm liễm âm – thần.[1] Thạch xương bồ, Viễn chí, Phục linh hóa đàm khai khiếu, giao thông tâm thận; chút Bạc hà dẫn thuốc lên.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: khí hư rõ thêm Hoàng kỳ, Nhân sâm; đàm nhiệt thêm Xuyên bối mẫu, Trúc lịch, Đởm nam tinh, bỏ Phụ tử, Nhục quế; liệt chi mà không mất tiếng bỏ Xương bồ, Viễn chí; tinh hao teo cơ thêm Lộc giác giao, Ngưu tất; huyết ứ thêm Đan sâm, Địa long.[1]

5. Lưu ý an toàn

American Dragon ghi chống chỉ định khi can dương thượng cang.[2] Me & Qi ghi tránh khi đột quỵ giai đoạn cấp, đàm nhiệt hoặc đàm hỏa; thận trọng khi thuần âm hư không dương hư, tỳ vị hư, đang dùng thuốc chống đông; chống chỉ định khi có thai.[1]

Kết luận

Địa hoàng ẩm tử tư thận âm, bổ thận dương, khai khiếu hóa đàm cho chứng âm phỉ; có Phụ tử, không dùng ở giai đoạn cấp của đột quỵ.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Di Huang Yin Zi: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 21/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Di Huang Yin Zi – Chinese Herbs
  3. Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ