Đại bổ âm hoàn: thành phần, công năng và phân tích
Đại bổ âm hoàn của Chu Đan Khê thể hiện chủ trương “dương thường hữu dư, âm thường bất túc”: bồi âm làm gốc, giáng hỏa làm ngọn.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thục địa | Quân | — | 18–30 g | |
| Quy bản (chế) | Quân | — | 18–30 g | Sắc trước |
| Hoàng bá (sao muối rượu) | Thần | — | 9–12 g | |
| Tri mẫu (sao rượu) | Thần | — | 9–12 g | |
| Tủy sống lợn, mật ong | Tá | — | — |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhThục địa18–30 gTư âm bổ thậnQuy bản (chế)18–30 gTư âm tiềm dương
- ThầnHỗ trợ vị quânHoàng bá (sao muối rượu)9–12 gTả tướng hỏaTri mẫu (sao rượu)9–12 gTư âm thanh nhiệt
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụTủy sống lợn, mật ong—Bổ tinh tủy, làm hoàn
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tư âm giáng hỏa.[1][2]
Chủ trị: Can thận âm hư, hư hỏa bốc lên: cốt chưng triều nhiệt, mồ hôi trộm, di tinh, ho ra máu, bứt rứt, gối nóng đau, miệng khô; lưỡi đỏ ít rêu, mạch xích sác hữu lực.[1][2] Xem Thận âm hư.
3. Phân tích phương
Thục địa, Quy bản là quân, đại bổ chân âm; Hoàng bá, Tri mẫu là thần, tả tướng hỏa; tủy sống lợn “dùng tủy bổ tủy”, mật ong hòa hoãn tính đắng lạnh.[1][2]
So với Lục vị địa hoàng hoàn (bổ âm êm dịu), bài này giáng hỏa mạnh hơn, dùng khi hỏa vượng rõ.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: cốt chưng nặng thêm Địa cốt bì, Thanh hao; ho ra máu, chảy máu cam thêm Tiên hạc thảo, Bạch mao căn; mồ hôi trộm nhiều thêm Mẫu lệ, Phù tiểu mạch; di tinh thêm Liên tu, Kim anh tử; chóng mặt ù tai thêm Thiên ma, Câu đằng.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi thực hỏa, thận trọng khi tỳ hư ăn kém phân lỏng.[1][2] Me & Qi ghi thêm: tránh khi đang cảm mạo, dương hư; dùng lâu Hoàng bá, Tri mẫu đắng lạnh có thể tổn vị; thận trọng khi có thai.[1] Ho ra máu, sốt chiều, sụt cân cần khám lao.
Kết luận
Đại bổ âm hoàn tư âm giáng hỏa cho âm hư hỏa vượng; Thục địa và Quy bản làm quân.[1][2]