Phương Tễ

Tế xuyên tiễn

Phương tễ · Tả hạ · 濟川煎

Tế xuyên tiễn: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Tế xuyên tiễn của Trương Cảnh Nhạc là phép “hàm bổ hàm tả” cho táo bón do thận hư: vừa ôn thận vừa nhuận tràng, kèm Thăng ma thăng thanh để giáng trọc.[1][2]

Tế xuyên tiễn – Phương tễ · Tả hạ
Tế xuyên tiễn
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Nhục thung dung (rửa rượu) Quân — 6–9 g
Đương quy Thần — 9–15 g
Ngưu tất Thần — 6 g
Chỉ xác Tá — 3 g
Trạch tả Tá — 4,5 g
Thăng ma Tá — 1,5–3 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; American Dragon ghi Nhục thung dung tới 6–30 g.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Tế xuyên tiễn
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Nhục thung dung (rửa rượu)6–9 gÔn thận ích tinh, nhuận tràng
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Đương quy9–15 gDưỡng huyết nhuận tràng
    Ngưu tất6 gBổ thận, dẫn xuống
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Chỉ xác3 gHạ khí
    Trạch tả4,5 gThấm lợi
    Thăng ma1,5–3 gThăng thanh để giáng trọc

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Ôn thận ích tinh, nhuận tràng thông tiện.[1][2]

Chủ trị: Thận dương hư, tinh hao: đại tiện khô khó đi mà không có nhiệt, tiểu trong nhiều, lưng gối mỏi lạnh, chóng mặt, sợ lạnh, chân tay lạnh; lưỡi nhợt rêu trắng mỏng, mạch trầm trì hoặc tế.[1][2] Hay dùng cho táo bón ở người già, người suy nhược, sau sinh.[1] Xem Thận dương hư.

3. Phân tích phương

Nhục thung dung là quân, ôn thận ích tinh, nhuận tràng; Đương quy dưỡng huyết nhuận tràng, Ngưu tất bổ thận dẫn xuống – thần.[1] Chỉ xác hạ khí, Trạch tả thấm lợi; Thăng ma lượng rất nhỏ thăng thanh dương – “muốn giáng trước phải thăng”.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: khí hư thêm Nhân sâm, Hoàng kỳ; có nhiệt thêm Hoàng cầm; thận hư nặng thêm Thục địa, bỏ Chỉ xác; táo lâu ngày thêm Tỏa dương, Hỏa ma nhân, bỏ Trạch tả; dương hư lạnh nhiều thêm Nhục quế; táo bón sau sinh do huyết hư thêm Thục địa, Hỏa ma nhân.[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi táo bón do thực nhiệt, âm hư nội nhiệt, tỳ hư phân lỏng; thận trọng khi có thai (Ngưu tất, Đương quy hoạt huyết, dẫn xuống), khi đang dùng thuốc chống đông.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi táo bón do nhiệt.[2] Người lớn tuổi mới táo bón, đi ngoài ra máu, sụt cân cần nội soi.

Kết luận

Tế xuyên tiễn ôn thận ích tinh, nhuận tràng thông tiện cho táo bón do thận dương hư; Nhục thung dung làm quân.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Ji Chuan Jian: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 15/9/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Ji Chuan Jian – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ