Tế xuyên tiễn: thành phần, công năng và phân tích
Tế xuyên tiễn của Trương Cảnh Nhạc là phép “hàm bổ hàm tả” cho táo bón do thận hư: vừa ôn thận vừa nhuận tràng, kèm Thăng ma thăng thanh để giáng trọc.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Nhục thung dung (rửa rượu) | Quân | — | 6–9 g | |
| Đương quy | Thần | — | 9–15 g | |
| Ngưu tất | Thần | — | 6 g | |
| Chỉ xác | Tá | — | 3 g | |
| Trạch tả | Tá | — | 4,5 g | |
| Thăng ma | Tá | — | 1,5–3 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; American Dragon ghi Nhục thung dung tới 6–30 g.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhNhục thung dung (rửa rượu)6–9 gÔn thận ích tinh, nhuận tràng
- ThầnHỗ trợ vị quânĐương quy9–15 gDưỡng huyết nhuận tràngNgưu tất6 gBổ thận, dẫn xuống
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụChỉ xác3 gHạ khíTrạch tả4,5 gThấm lợiThăng ma1,5–3 gThăng thanh để giáng trọc
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ôn thận ích tinh, nhuận tràng thông tiện.[1][2]
Chủ trị: Thận dương hư, tinh hao: đại tiện khô khó đi mà không có nhiệt, tiểu trong nhiều, lưng gối mỏi lạnh, chóng mặt, sợ lạnh, chân tay lạnh; lưỡi nhợt rêu trắng mỏng, mạch trầm trì hoặc tế.[1][2] Hay dùng cho táo bón ở người già, người suy nhược, sau sinh.[1] Xem Thận dương hư.
3. Phân tích phương
Nhục thung dung là quân, ôn thận ích tinh, nhuận tràng; Đương quy dưỡng huyết nhuận tràng, Ngưu tất bổ thận dẫn xuống – thần.[1] Chỉ xác hạ khí, Trạch tả thấm lợi; Thăng ma lượng rất nhỏ thăng thanh dương – “muốn giáng trước phải thăng”.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khí hư thêm Nhân sâm, Hoàng kỳ; có nhiệt thêm Hoàng cầm; thận hư nặng thêm Thục địa, bỏ Chỉ xác; táo lâu ngày thêm Tỏa dương, Hỏa ma nhân, bỏ Trạch tả; dương hư lạnh nhiều thêm Nhục quế; táo bón sau sinh do huyết hư thêm Thục địa, Hỏa ma nhân.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi táo bón do thực nhiệt, âm hư nội nhiệt, tỳ hư phân lỏng; thận trọng khi có thai (Ngưu tất, Đương quy hoạt huyết, dẫn xuống), khi đang dùng thuốc chống đông.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi táo bón do nhiệt.[2] Người lớn tuổi mới táo bón, đi ngoài ra máu, sụt cân cần nội soi.
Kết luận
Tế xuyên tiễn ôn thận ích tinh, nhuận tràng thông tiện cho táo bón do thận dương hư; Nhục thung dung làm quân.[1][2]