Phương Tễ

Đại thừa khí thang

Phương tễ · Tả hạ · 大承氣湯

Đại thừa khí thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Đại thừa khí thang là bài công hạ mạnh nhất: Đại hoàng, Mang tiêu, Hậu phác, Chỉ thực tả nhiệt kết, thông đại tiện trong chứng Dương minh phủ thực.[1][2]

Đại thừa khí thang – Phương tễ · Tả hạ
Đại thừa khí thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Cấm dùng khi có thai. Đại hoàng, Mang tiêu có thể kích thích tử cung.[1] Đau bụng dữ dội, bụng cứng, nghi tắc ruột, thủng tạng, viêm phúc mạc là tình trạng cấp cứu ngoại khoa, phải đến bệnh viện ngay.[1] Bài chỉ dùng theo chỉ định, ngừng khi đã đi ngoài được.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Đại hoàng Quân — 9–12 g Cho vào sau
Mang tiêu Thần — 9–12 g Hòa vào nước thuốc
Hậu phác Tá — 12–15 g
Chỉ thực Tá — 9–12 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Đại thừa khí thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Đại hoàng9–12 gTả hạ nhiệt kết, thông đại tiện
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Mang tiêu9–12 gNhuyễn kiên, làm mềm phân khô
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Hậu phác12–15 gHành khí, tiêu trướng
    Chỉ thực9–12 gPhá khí tiêu bĩ

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Tuấn hạ nhiệt kết (công hạ mạnh nhiệt tích).[1][2]

Chủ trị: Dương minh phủ thực: táo bón phân rắn, bụng đầy đau cự án, sốt cơn buổi chiều, mê sảng, mồ hôi lòng bàn tay chân; hoặc nhiệt kết bàng lưu (đi ngoài nước hôi mà bụng vẫn cứng); rêu vàng khô, mạch trầm thực.[1][2] Xem Lục kinh biện chứng.

3. Phân tích phương

Đại hoàng là quân, tả nhiệt thông tiện; Mang tiêu là thần, nhuyễn kiên làm mềm phân khô. Hậu phác, Chỉ thực là tá, hành khí tiêu đầy trướng, giúp hai vị trên đẩy tích trệ xuống.[1] Theo Me & Qi, trong nguyên phương Hậu phác dùng lượng lớn nhất.[1]

Bài là ví dụ điển hình của hạ pháp.

4. Gia giảm và bài phát triển

Các bài cùng họ: Tiểu thừa khí thang (bỏ Mang tiêu, giảm Hậu phác, Chỉ thực), Điều vị thừa khí thang (Cam thảo thay Hậu phác, Chỉ thực), Tăng dịch thừa khí thang (Ngô Cúc Thông, thêm vị dưỡng âm).[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi chống chỉ định: có thai; biểu tà chưa giải; tỳ vị hư hàn; thận dương hư; nghi thủng tạng, viêm phúc mạc. Thận trọng ở người cao tuổi, thể trạng yếu, nôn nhiều.[1] American Dragon ghi thêm: không dùng khi tà còn ở Thái dương hoặc vệ phận, lý hàn mạch trì; thận trọng tối đa ở người yếu.[2]

Kết luận

Đại thừa khí thang công hạ mạnh nhiệt kết trong Dương minh phủ thực, Đại hoàng làm quân, Mang tiêu làm thần; cấm dùng khi có thai, ngừng khi đã thông đại tiện.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Da Cheng Qi Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Da Cheng Qi Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ