Đại thừa khí thang: thành phần, công năng và phân tích
Đại thừa khí thang là bài công hạ mạnh nhất: Đại hoàng, Mang tiêu, Hậu phác, Chỉ thực tả nhiệt kết, thông đại tiện trong chứng Dương minh phủ thực.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Đại hoàng | Quân | — | 9–12 g | Cho vào sau |
| Mang tiêu | Thần | — | 9–12 g | Hòa vào nước thuốc |
| Hậu phác | Tá | — | 12–15 g | |
| Chỉ thực | Tá | — | 9–12 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhĐại hoàng9–12 gTả hạ nhiệt kết, thông đại tiện
- ThầnHỗ trợ vị quânMang tiêu9–12 gNhuyễn kiên, làm mềm phân khô
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụHậu phác12–15 gHành khí, tiêu trướngChỉ thực9–12 gPhá khí tiêu bĩ
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tuấn hạ nhiệt kết (công hạ mạnh nhiệt tích).[1][2]
Chủ trị: Dương minh phủ thực: táo bón phân rắn, bụng đầy đau cự án, sốt cơn buổi chiều, mê sảng, mồ hôi lòng bàn tay chân; hoặc nhiệt kết bàng lưu (đi ngoài nước hôi mà bụng vẫn cứng); rêu vàng khô, mạch trầm thực.[1][2] Xem Lục kinh biện chứng.
3. Phân tích phương
Đại hoàng là quân, tả nhiệt thông tiện; Mang tiêu là thần, nhuyễn kiên làm mềm phân khô. Hậu phác, Chỉ thực là tá, hành khí tiêu đầy trướng, giúp hai vị trên đẩy tích trệ xuống.[1] Theo Me & Qi, trong nguyên phương Hậu phác dùng lượng lớn nhất.[1]
Bài là ví dụ điển hình của hạ pháp.
4. Gia giảm và bài phát triển
Các bài cùng họ: Tiểu thừa khí thang (bỏ Mang tiêu, giảm Hậu phác, Chỉ thực), Điều vị thừa khí thang (Cam thảo thay Hậu phác, Chỉ thực), Tăng dịch thừa khí thang (Ngô Cúc Thông, thêm vị dưỡng âm).[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi chống chỉ định: có thai; biểu tà chưa giải; tỳ vị hư hàn; thận dương hư; nghi thủng tạng, viêm phúc mạc. Thận trọng ở người cao tuổi, thể trạng yếu, nôn nhiều.[1] American Dragon ghi thêm: không dùng khi tà còn ở Thái dương hoặc vệ phận, lý hàn mạch trì; thận trọng tối đa ở người yếu.[2]
Kết luận
Đại thừa khí thang công hạ mạnh nhiệt kết trong Dương minh phủ thực, Đại hoàng làm quân, Mang tiêu làm thần; cấm dùng khi có thai, ngừng khi đã thông đại tiện.[1][2]