Phương Tễ

Điều vị thừa khí thang

Phương tễ · Tả hạ · 調胃承氣湯

Điều vị thừa khí thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Điều vị thừa khí thang dùng Cam thảo thay Hậu phác, Chỉ thực: tả nhiệt nhuận táo mà hòa hoãn, nhắm vào “táo, thực” hơn là “bĩ, mãn”.[1][2]

Điều vị thừa khí thang – Phương tễ · Tả hạ
Điều vị thừa khí thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài tả hạ mạnh: không dùng khi có thai; đau bụng dữ dội, bụng cứng, nôn, bí trung đại tiện (nghi tắc ruột, viêm ruột thừa, thủng tạng) là cấp cứu ngoại khoa – phải đến bệnh viện, không tự dùng thuốc xổ.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Đại hoàng (rửa rượu) Quân — 6–12 g
Mang tiêu Thần — 9–15 g Hòa vào nước thuốc đã lọc
Chích cam thảo Tá — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Điều vị thừa khí thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Đại hoàng (rửa rượu)6–12 gTả nhiệt thông tiện
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Mang tiêu9–15 gNhuyễn kiên nhuận táo
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Chích cam thảo3–6 gHòa trung, hoãn tính tả hạ

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Hoãn hạ nhiệt kết, nhuyễn kiên nhuận táo.[1][2]

Chủ trị: Dương minh phủ chứng, vị nhiệt: táo bón phân khô cứng, khát thích uống lạnh, bứt rứt, sốt; nhiệt bốc lên gây hôi miệng, lở miệng, chảy máu lợi, đau họng, chảy máu cam, mụn trứng cá.[1][2] Xem Vị nhiệt.

3. Phân tích phương

Đại hoàng là quân, tả nhiệt thông tiện; Mang tiêu là thần, làm mềm phân khô; Cam thảo là tá, hòa hoãn để thuốc tả mà không làm tổn vị khí – nên gọi “điều vị”.[1][2]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: nhiệt nặng có ban, chảy máu thêm Sinh địa, Đơn bì; họng sưng, lợi sưng, lở miệng thêm Hoàng liên, Thăng ma; táo bón kèm tân dịch hao thêm Huyền sâm, Mạch môn. Bài phát triển: Đào hạch thừa khí thang (thêm Đào nhân, Quế chi).[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi có thai, tỳ vị hư hàn, còn biểu chứng; thận trọng khi khí âm hư không có thực nhiệt, người già yếu, đang phân lỏng; không dùng lâu, hết nhiệt là dừng.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi có thai; người yếu hết sức thận trọng, phải phối thuốc bổ.[2]

Kết luận

Điều vị thừa khí thang hoãn hạ nhiệt kết bằng Đại hoàng, Mang tiêu, Cam thảo; không dùng khi có thai.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Tiao Wei Cheng Qi Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Tiao Wei Cheng Qi Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ