Phương Tễ

Tiểu thừa khí thang

Phương tễ · Tả hạ · 小承氣湯

Tiểu thừa khí thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Tiểu thừa khí thang là dạng nhẹ của Đại thừa khí thang: bỏ Mang tiêu, giảm Hậu phác, Chỉ thực – trị “bĩ, mãn, thực” mà chưa “táo”.[1][2]

Tiểu thừa khí thang – Phương tễ · Tả hạ
Tiểu thừa khí thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài tả hạ mạnh: không dùng khi có thai; đau bụng dữ dội, bụng cứng, nôn, bí trung đại tiện (nghi tắc ruột, viêm ruột thừa, thủng tạng) là cấp cứu ngoại khoa – phải đến bệnh viện, không tự dùng thuốc xổ.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Đại hoàng Quân — 9–12 g
Hậu phác Thần — 6–9 g
Chỉ thực Tá — 6–9 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Me & Qi dặn: sắc chia hai lần; uống lần đầu đã đi ngoài thì không uống lần hai.[1] American Dragon ghi khoảng liều rộng hơn.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Tiểu thừa khí thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Đại hoàng9–12 gTả nhiệt thông tiện
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Hậu phác6–9 gHành khí tiêu mãn
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Chỉ thực6–9 gPhá khí tiêu bĩ

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Khinh hạ nhiệt kết, hành khí tiêu mãn.[1][2]

Chủ trị: Dương minh phủ thực nhẹ: táo bón mà phân chưa rắn hẳn, bụng đầy trướng, sốt cơn, có thể nói sảng, rêu vàng nhớt; lỵ mới phát đau bụng mót rặn.[1][2] Xem Lục kinh biện chứng.

3. Phân tích phương

Đại hoàng là quân, tả nhiệt thông tiện; Hậu phác là thần, Chỉ thực là tá – hành khí tiêu đầy trướng.[1][2] Không có Mang tiêu nên sức làm mềm phân yếu hơn Đại thừa khí thang.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: trướng hơi nhiều tăng Hậu phác, Chỉ thực; nhiệt bốc lở miệng thêm Hoàng liên, Hoàng cầm; lỵ mót rặn thêm Hoàng cầm, Bạch thược; sau mổ trướng bụng ợ nấc thêm Toàn phúc hoa, Đại giả thạch. Cùng ba vị nhưng tăng Hậu phác, Chỉ thực là Hậu phác tam vật thang.[1]

5. Lưu ý an toàn

Me & Qi ghi tránh khi có thai, tỳ vị hư hàn phân lỏng, còn biểu chứng, nghi tắc ruột cơ học, thoát vị nghẹt, thủng tạng, xuất huyết tiêu hóa; thận trọng ở người già yếu; Đại hoàng có thể tương tác với digoxin, thuốc chống đông, lợi tiểu, corticoid – uống cách thuốc khác ít nhất 2 giờ.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi có thai; người yếu chỉ dùng khi cần và phối thuốc bổ.[2]

Kết luận

Tiểu thừa khí thang khinh hạ nhiệt kết, hành khí tiêu mãn; đi ngoài được là dừng, không dùng khi có thai.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Xiao Cheng Qi Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Xiao Cheng Qi Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ