Tiểu thừa khí thang: thành phần, công năng và phân tích
Tiểu thừa khí thang là dạng nhẹ của Đại thừa khí thang: bỏ Mang tiêu, giảm Hậu phác, Chỉ thực – trị “bĩ, mãn, thực” mà chưa “táo”.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Đại hoàng | Quân | — | 9–12 g | |
| Hậu phác | Thần | — | 6–9 g | |
| Chỉ thực | Tá | — | 6–9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Me & Qi dặn: sắc chia hai lần; uống lần đầu đã đi ngoài thì không uống lần hai.[1] American Dragon ghi khoảng liều rộng hơn.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhĐại hoàng9–12 gTả nhiệt thông tiện
- ThầnHỗ trợ vị quânHậu phác6–9 gHành khí tiêu mãn
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụChỉ thực6–9 gPhá khí tiêu bĩ
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Khinh hạ nhiệt kết, hành khí tiêu mãn.[1][2]
Chủ trị: Dương minh phủ thực nhẹ: táo bón mà phân chưa rắn hẳn, bụng đầy trướng, sốt cơn, có thể nói sảng, rêu vàng nhớt; lỵ mới phát đau bụng mót rặn.[1][2] Xem Lục kinh biện chứng.
3. Phân tích phương
Đại hoàng là quân, tả nhiệt thông tiện; Hậu phác là thần, Chỉ thực là tá – hành khí tiêu đầy trướng.[1][2] Không có Mang tiêu nên sức làm mềm phân yếu hơn Đại thừa khí thang.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: trướng hơi nhiều tăng Hậu phác, Chỉ thực; nhiệt bốc lở miệng thêm Hoàng liên, Hoàng cầm; lỵ mót rặn thêm Hoàng cầm, Bạch thược; sau mổ trướng bụng ợ nấc thêm Toàn phúc hoa, Đại giả thạch. Cùng ba vị nhưng tăng Hậu phác, Chỉ thực là Hậu phác tam vật thang.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi có thai, tỳ vị hư hàn phân lỏng, còn biểu chứng, nghi tắc ruột cơ học, thoát vị nghẹt, thủng tạng, xuất huyết tiêu hóa; thận trọng ở người già yếu; Đại hoàng có thể tương tác với digoxin, thuốc chống đông, lợi tiểu, corticoid – uống cách thuốc khác ít nhất 2 giờ.[1] American Dragon ghi chống chỉ định khi có thai; người yếu chỉ dùng khi cần và phối thuốc bổ.[2]
Kết luận
Tiểu thừa khí thang khinh hạ nhiệt kết, hành khí tiêu mãn; đi ngoài được là dừng, không dùng khi có thai.[1][2]