Ma tử nhân hoàn: thành phần, công năng và phân tích
Ma tử nhân hoàn là bài nhuận hạ: Hỏa ma nhân làm quân, phối Hạnh nhân, Bạch thược và Tiểu thừa khí thang thu gọn, làm viên với mật ong.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hỏa ma nhân (hạt gai dầu) | Quân | — | 15–20 g | |
| Hạnh nhân | Thần | — | 9–10 g | |
| Bạch thược | Thần | — | 9 g | |
| Đại hoàng | Tá | — | 9–12 g | |
| Chỉ thực | Tá | — | 9 g | |
| Hậu phác | Tá | — | 9 g | |
| Mật ong | Sứ | — | — |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHỏa ma nhân (hạt gai dầu)15–20 gNhuận tràng thông tiện
- ThầnHỗ trợ vị quânHạnh nhân9–10 gGiáng khí, nhuận tràngBạch thược9 gDưỡng âm, hòa lý
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụĐại hoàng9–12 gTả nhiệt thông tiệnChỉ thực9 gHành khí, tiêu tíchHậu phác9 gHành khí tiêu đầy
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịMật ong—Nhuận tràng, hòa hoãn, làm hoàn
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Nhuận tràng tả nhiệt, hành khí thông tiện.[1][2]
Chủ trị: Vị tràng táo nhiệt (“tỳ ước”): phân khô cứng khó đi, tiểu nhiều lần, miệng môi khô, bụng hơi đầy; rêu vàng khô.[1][2] Xem Đại trường tân khuy.
3. Phân tích phương
Hỏa ma nhân là quân, nhiều dầu, nhuận tràng; Hạnh nhân giáng phế khí (phế và đại trường biểu lý) và nhuận tràng, Bạch thược dưỡng âm – là thần.[1] Đại hoàng, Chỉ thực, Hậu phác là Tiểu thừa khí thang, tả nhiệt hành khí; làm viên với mật ong nên tác dụng hòa hoãn hơn Đại thừa khí thang.[1]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: trĩ chảy máu thêm Đào nhân, Đương quy; nhiệt nhiều thêm Hoàng cầm, Chi tử; người già hoặc sau sinh huyết âm hư thêm Thục địa, Huyền sâm, Thiên môn đông; khí hư mệt bỏ Đại hoàng, thêm Hoàng kỳ, Đảng sâm.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi không dùng khi có thai.[1][2] Me & Qi ghi thêm: tránh khi táo bón do hàn (dương hư), khi phân lỏng, khi dị ứng hạt (Hạnh nhân); thận trọng ở người rất yếu và khi cho con bú.[1] Táo bón mới xuất hiện ở người trên 50 tuổi, đi ngoài ra máu, sụt cân cần đi khám.
Kết luận
Ma tử nhân hoàn nhuận tràng tả nhiệt cho táo bón do vị tràng táo nhiệt, Hỏa ma nhân làm quân; không dùng khi có thai.[1][2]