Phương Tễ

Bán hạ tả tâm thang

Phương tễ · Hòa giải · 半夏瀉心湯

Bán hạ tả tâm thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Bán hạ tả tâm thang là bài mẫu của phép hàn nhiệt cùng dùng: vị cay ấm (Bán hạ, Can khương) và vị đắng lạnh (Hoàng cầm, Hoàng liên) phối với vị bổ để chữa đầy tức thượng vị, nôn, sôi bụng, tiêu chảy.[1][2]

Bán hạ tả tâm thang – Phương tễ · Hòa giải
Bán hạ tả tâm thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Bán hạ (chế) Quân — 9–12 g
Can khương Thần — 6–9 g
Hoàng cầm Thần — 6–9 g
Hoàng liên Thần — 3–6 g
Nhân sâm Tá — 6–9 g
Đại táo Tá — 4–6 quả
Chích cam thảo Sứ — 6–9 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Bán hạ tả tâm thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Bán hạ (chế)9–12 gTán kết trừ bĩ, giáng nghịch chỉ nôn
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Can khương6–9 gÔn trung tán hàn
    Hoàng cầm6–9 gThanh nhiệt
    Hoàng liên3–6 gThanh nhiệt táo thấp
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Nhân sâm6–9 gBổ khí
    Đại táo4–6 quảBổ tỳ vị
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Chích cam thảo6–9 gBổ trung, điều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Hòa vị giáng nghịch, tán kết trừ bĩ, điều hòa hàn nhiệt.[1][2]

Chủ trị: Hàn nhiệt lẫn lộn ở trung tiêu: vùng thượng vị đầy tức, ấn mềm không đau (“bĩ”), buồn nôn hoặc nôn, sôi bụng, tiêu chảy, ăn kém; rêu nhớt hơi vàng.[1][2] Xem Can Vị bất hòa, Hàn nhiệt.

3. Phân tích phương

Bán hạ là quân, tán kết giáng nghịch; Can khương cay ấm tán hàn, Hoàng cầm, Hoàng liên đắng lạnh thanh nhiệt – ba vị là thần.[1] Nhân sâm, Đại táo bổ tỳ vị, Chích cam thảo điều hòa.[1]

Me & Qi gọi đây là phép “tân khai khổ giáng”: cay để mở, đắng để giáng, kèm ngọt để bổ – ba nhóm vị cùng đưa khí cơ trung tiêu trở lại thăng giáng bình thường.[1] Bài có cùng khung với Tiểu sài hồ thang, đổi Sài hồ, Sinh khương thành Hoàng liên, Can khương.

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: ợ chua thêm Ngô thù du, Hải phiêu tiêu, Chiết bối mẫu; nôn, nấc nhiều thêm Toàn phúc hoa, Đại giả thạch; thực tích thêm Kê nội kim, Mạch nha; can khí phạm vị thêm Sài hồ, Bạch thược, Chỉ xác.[1] Bài cùng họ: Sinh khương tả tâm thang, Cam thảo tả tâm thang.[1]

5. Lưu ý an toàn

Phần đọc được của hai nguồn không ghi chống chỉ định riêng cho bài.[1][2] Bài dành cho bĩ mềm không đau; thượng vị cứng đau khi ấn, nôn ra máu, phân đen là dấu hiệu cần đi khám ngay. Bán hạ phải dùng dạng đã chế; bán hạ sống có độc – xem Các vị thuốc có độc.

Kết luận

Bán hạ tả tâm thang điều hòa hàn nhiệt, tán kết trừ bĩ bằng phép cay mở đắng giáng, Bán hạ làm quân.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Ban Xia Xie Xin Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 19/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Ban Xia Xie Xin Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ