Kê nội kim (Endothelium Corneum Gigeriae Galli): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn
Kê nội kim là lớp màng trong đã phơi hoặc sấy khô của mề con gà; Dược điển Việt Nam V ghi vị ngọt, tính bình, quy vào các kinh Tỳ, Vị, Tiểu trường, Bàng quang.[1]

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.
1. Định danh
Thông tin tra cứu nhanh
| Nội dung tra cứu | Điểm cần nhớ |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Kê nội kim (màng mề gà).[1] |
| Tên dược liệu | Endothelium Corneum Gigeriae Galli.[1] |
| Loài cho dược liệu | Gà (Gallus gallus domesticus Brisson), họ Chim trĩ.[1] |
| Họ | Chim trĩ (Phasianidae).[1] |
| Bộ phận dùng | Lớp màng trong của mề gà, phơi hoặc sấy khô.[1] |
| Tính, vị | Vị ngọt (cam), tính bình.[1] |
| Quy kinh | Tỳ, Vị, Tiểu trường, Bàng quang.[1] |
| Chỉ tiêu chất lượng | Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1] |
2. Nhận biết và chế biến
Mô tả dược liệu
Màng gần nguyên vẹn hoặc từng mảnh khô cong, cuộn lại, dày khoảng 0,2 cm; mặt ngoài màu vàng, lục vàng hoặc nâu vàng, mỏng trong, có nếp nhăn dọc nhô lên; chất giòn dễ gãy vỡ, vết gãy bóng như sừng; mùi hơi tanh, vị hơi đắng.[1]
Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.
Chế biến và bào chế
Mổ gà, bóc lấy màng mề gà khi còn nóng, rửa sạch, phơi hoặc sấy khô.[1] Kê nội kim sao: rang với cát đến khi phồng lên; kê nội kim chế dấm: sao đến phồng, phun dấm (cứ 100 kg dùng 15 lít dấm), phơi hoặc sấy khô.[1]
3. Tính vị, quy kinh và công năng
Tính vị và quy kinh
Dược điển ghi kê nội kim vị ngọt, tính bình, vào các kinh Tỳ, Vị, Tiểu trường, Bàng quang.[1]
Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V
| Nội dung | Theo Dược điển Việt Nam V |
|---|---|
| Công năng | Kiện vị, tiêu thực, sáp tinh.[1] |
| Chủ trị | Thực tích không tiêu, bụng đầy trướng, nôn mửa, kiết lỵ, di tinh; trẻ em cam tích, đái dầm.[1] |
Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.
4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V
Dược điển ghi liều 3–9 g mỗi ngày, dạng thuốc tán.[1]
Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.
5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn
Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền
Dược điển ghi không bị tích trệ không nên dùng.[1]
Vị thuốc có mặt trong các bài thuốc ở chuyên mục Phương tễ – xem mục “Có mặt trong các bài thuốc” ở cuối bài. Trẻ biếng ăn, chậm lớn, suy dinh dưỡng cần được khám nhi khoa; đái dầm kéo dài sau 5–6 tuổi cũng nên đi khám.
Khi nào cần chăm sóc y tế?
| Mức chăm sóc | Dấu hiệu | Hành động |
|---|---|---|
| Cấp cứu ngay | Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. | Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng. |
| Đi khám sớm | Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. | Ngừng thuốc và đi khám. |
| Hỏi thầy thuốc trước | Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. | Không tự dùng khi chưa được tư vấn. |
Câu hỏi thường gặp
Kê nội kim có trong bài thuốc nào?
Ví dụ Ngọc dịch thang (trị tiêu khát), các bài tiêu thực cho trẻ em.
Ai không nên dùng?
Dược điển ghi không có tích trệ thì không nên dùng.[1]
Bảo quản
Để nơi khô, trong bao bì kín, tránh mốc mọt.[1]
Kết luận
Kê nội kim là màng mề gà, vị ngọt, tính bình, được Dược điển ghi công năng kiện vị, tiêu thực, sáp tinh.[1]
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Kê nội kim, Endothelium Corneum Gigeriae Galli, tr. 1212