Ngọc dịch thang: thành phần, công năng và phân tích
Ngọc dịch thang của Trương Tích Thuần trị “tiêu khát” do khí âm đều hư, thăng thanh để sinh tân – nay hay được nghiên cứu cho đái tháo đường type 2.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Sơn dược (Hoài sơn, sống) | Quân | — | 30 g | |
| Hoàng kỳ (sống) | Quân | — | 15 g | |
| Tri mẫu | Thần | — | 18 g | |
| Thiên hoa phấn | Thần | — | 9 g | |
| Cát căn | Tá | — | 4,5 g | |
| Kê nội kim | Tá | — | 6 g | |
| Ngũ vị tử | Sứ | — | 9 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhSơn dược (Hoài sơn, sống)30 gBổ tỳ thận, sinh tânHoàng kỳ (sống)15 gÍch khí thăng dương
- ThầnHỗ trợ vị quânTri mẫu18 gTư âm thanh nhiệtThiên hoa phấn9 gSinh tân chỉ khát
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụCát căn4,5 gThăng thanh sinh tânKê nội kim6 gKiện vị tiêu thực
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịNgũ vị tử9 gCố thận sinh tân
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Ích khí sinh tân, cố thận chỉ khát.[1][2]
Chủ trị: Tiêu khát do khí âm đều hư: khát nhiều uống không hết khát, tiểu nhiều, gầy sút, mệt, hơi thở ngắn, miệng khô, ăn kém; mạch hư nhược tế.[1][2] Xem Tân dịch, Tỳ khí hư.
3. Phân tích phương
Sơn dược, Hoàng kỳ là quân, bổ tỳ thận, ích khí thăng dương; Tri mẫu, Thiên hoa phấn tư âm sinh tân – thần.[1] Cát căn thăng thanh dương đưa tân dịch lên; Kê nội kim kiện vị; Ngũ vị tử cố thận, giảm tiểu nhiều.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: khí hư nặng thêm Nhân sâm hoặc Tây dương sâm; thận hư thêm Thục địa, Sơn thù; nhiệt mạnh khát nhiều thêm Thạch cao, Trúc diệp; huyết ứ thêm Đan sâm, Đào nhân; đàm thấp rêu nhớt thêm Thương truật, Phục linh.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi tiêu khát do dương minh phủ thực, khi mệnh môn hỏa suy.[2] Me & Qi ghi tránh khi thấp nhiệt, thực nhiệt, hàn thấp; thận trọng khi thận dương hư nặng, tỳ hư tiêu chảy; tương tác với thuốc hạ đường huyết, chống đông, ức chế miễn dịch.[1]
Kết luận
Ngọc dịch thang ích khí sinh tân, cố thận chỉ khát cho tiêu khát khí âm lưỡng hư; không thay thuốc điều trị đái tháo đường.[1][2]