Phương Tễ

Mạch môn đông thang

Phương tễ · Trị táo · 麥門冬湯

Mạch môn đông thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Mạch môn đông thang dưỡng âm phế và vị, giáng khí nghịch: Mạch môn lượng rất lớn làm quân, Bán hạ lượng nhỏ làm thần – nhuận mà không trệ, giáng mà không táo.[1][2]

Mạch môn đông thang – Phương tễ · Trị táo
Mạch môn đông thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Mạch môn Quân — 42–70 g
Bán hạ (chế) Thần — 6–9 g
Nhân sâm Tá — 6–9 g
Ngạnh mễ (gạo tẻ) Tá — 3–6 g
Đại táo Tá — 4 quả
Cam thảo Sứ — 3–6 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Mạch môn đông thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Mạch môn42–70 gDưỡng âm phế vị, thanh hư nhiệt
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Bán hạ (chế)6–9 gGiáng nghịch hạ khí
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Nhân sâm6–9 gÍch khí sinh tân
    Ngạnh mễ (gạo tẻ)3–6 gDưỡng vị
    Đại táo4 quảBổ tỳ
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo3–6 gĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Tư dưỡng phế vị, giáng nghịch hạ khí.[1][2]

Chủ trị: Phế vị âm hư, khí nghịch: ho khan hoặc đờm ít dính khó khạc, họng khô, khó thở, khàn tiếng, miệng khô khát; nôn khan, nấc; lưỡi đỏ khô ít rêu, mạch hư sác.[1][2] Xem Phế âm hư, Vị âm hư, Táo tà.

3. Phân tích phương

Mạch môn lượng rất lớn là quân, dưỡng âm phế vị; Bán hạ lượng nhỏ là thần, giáng khí nghịch – vị cay táo của Bán hạ bị Mạch môn chế ngự, còn Mạch môn nhờ Bán hạ mà không nê trệ.[1][2] Nhân sâm, Ngạnh mễ, Đại táo ích khí dưỡng vị – “bồi thổ sinh kim”.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: âm hư nặng khát nhiều thêm Sa sâm, Ngọc trúc; vị âm hư đau rát thêm Thạch hộc, Bạch thược; khí âm đều hư thêm Hoàng kỳ, Sơn dược; ho đờm lẫn máu thêm Bạch cập, Ngẫu tiết.[1]

5. Lưu ý an toàn

Hai nguồn ghi không dùng cho phế nuy do hư hàn (đờm trắng loãng, không khát, tiểu nhiều, lưỡi nhợt).[1][2] American Dragon ghi thêm: chống chỉ định khi có thấp; thận trọng khi ho, nấc do phong hàn hoặc nhiệt, sốt cao bứt rứt do biểu nhiệt.[2] Ho kéo dài trên 3 tuần, ho ra máu cần đi khám.

Kết luận

Mạch môn đông thang tư dưỡng phế vị, giáng nghịch hạ khí; tỉ lệ Mạch môn rất lớn và Bán hạ nhỏ là điểm cốt lõi.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Mai Men Dong Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Mai Men Dong Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ