Hạnh tô tán: thành phần, công năng và phân tích
Hạnh tô tán của Ngô Cúc Thông trị “lương táo” – táo mà lạnh của cuối thu – đối lập với Tang hạnh thang trị ôn táo.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Tô diệp | Quân | — | 6–9 g | |
| Hạnh nhân | Quân | — | 6–9 g | |
| Tiền hồ | Thần | — | 6–9 g | |
| Cát cánh | Thần | — | 3–6 g | |
| Chỉ xác | Thần | — | 3–6 g | |
| Bán hạ (chế) | Tá | — | 6–9 g | |
| Trần bì | Tá | — | 3–6 g | |
| Phục linh | Tá | — | 6–9 g | |
| Sinh khương | Tá | — | 3 lát | |
| Đại táo | Sứ | — | 3 quả | |
| Cam thảo | Sứ | — | 3 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Me & Qi ghi nguyên văn không có lượng; cột “thang tham khảo” theo [1]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhTô diệp6–9 gGiải biểu tán hànHạnh nhân6–9 gTuyên giáng phế khí
- ThầnHỗ trợ vị quânTiền hồ6–9 gGiáng khí hóa đàmCát cánh3–6 gTuyên phếChỉ xác3–6 gHành khí
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụBán hạ (chế)6–9 gHóa đàmTrần bì3–6 gLý khí hóa đàmPhục linh6–9 gKiện tỳ thẩm thấpSinh khương3 látTán hàn
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịĐại táo3 quảĐiều hòaCam thảo3 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Khinh tuyên lương táo, tuyên phế hóa đàm.[1][2]
Chủ trị: Lương táo phạm phế: hơi sợ lạnh không mồ hôi, đau đầu nhẹ, ho đờm loãng, mũi tắc, họng khô; rêu trắng mỏng, mạch huyền.[1][2] Xem Táo tà phạm Phế.
3. Phân tích phương
Tô diệp, Hạnh nhân là quân, giải biểu tuyên phế; Tiền hồ, Cát cánh, Chỉ xác thăng giáng phế khí – thần; Bán hạ, Trần bì, Phục linh (khung Nhị trần thang) hóa đàm; gừng, táo, Cam thảo điều hòa.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: không mồ hôi mạch huyền khẩn thêm Khương hoạt; đã ra mồ hôi còn ho thay Tô diệp bằng Tô ngạnh; tiêu chảy đầy bụng thêm Thương truật, Hậu phác; đau đầu vùng trán thêm Bạch chỉ; có dấu hiệu nhiệt thêm Hoàng cầm.[1]
5. Lưu ý an toàn
Hai nguồn ghi chống chỉ định khi ôn táo hoặc phong nhiệt.[1][2] Me & Qi ghi thêm tránh khi đàm nhiệt; thận trọng khi âm hư ho khan, khi có thai (Bán hạ, Hạnh nhân).[1] Bán hạ phải dùng dạng đã chế; bán hạ sống có độc – xem Các vị thuốc có độc.
Kết luận
Hạnh tô tán khinh tuyên lương táo, tuyên phế hóa đàm cho ho do lương táo; đối lập với Tang hạnh thang.[1][2]