Nhị trần thang: thành phần, công năng và phân tích
Nhị trần thang là bài gốc của mọi bài hóa đàm: Bán hạ và Trần bì (hai vị dùng lâu năm – “nhị trần”) táo thấp hóa đàm, lý khí hòa trung.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bán hạ (chế) | Quân | — | 9–15 g | Bắt buộc dùng dạng chế |
| Trần bì | Thần | — | 9–15 g | |
| Phục linh | Tá | — | 6–9 g | |
| Chích cam thảo | Sứ | — | 3–5 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương mỗi lần 12 g, sắc với 7 lát Sinh khương và 1 quả Ô mai.[1] Cột “thang tham khảo” theo [1]; American Dragon ghi khoảng liều khác.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhBán hạ (chế)9–15 gTáo thấp hóa đàm, giáng nghịch
- ThầnHỗ trợ vị quânTrần bì9–15 gLý khí táo thấp
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụPhục linh6–9 gKiện tỳ thẩm thấp
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịChích cam thảo3–5 gĐiều hòa
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Táo thấp hóa đàm, lý khí hòa trung.[1][2]
Chủ trị: Thấp đàm: ho đờm trắng nhiều dễ khạc, buồn nôn, nôn, tức ngực, chóng mặt, hồi hộp, chân tay nặng, ăn kém; rêu trắng nhớt, mạch hoạt.[1][2] Xem Đàm thấp trở Phế, Đàm ẩm.
3. Phân tích phương
Bán hạ là quân, táo thấp hóa đàm, giáng nghịch chỉ nôn; Trần bì là thần, lý khí – “khí thuận thì đàm tiêu”.[1] Phục linh là tá, kiện tỳ trừ gốc sinh đàm; Chích cam thảo là sứ.[1] Tỳ là nguồn sinh đàm, phế là nơi chứa đàm: bài trị cả gốc lẫn ngọn.
4. Gia giảm và bài phát triển
Ôn đởm thang (thêm Trúc nhự, Chỉ thực), Đạo đàm thang (thêm Đởm nam tinh, Chỉ thực), Bán hạ bạch truật thiên ma thang, Lục quân tử thang (thêm Nhân sâm, Bạch truật).[1]
5. Lưu ý an toàn
Không dùng cho ho khan, ho do âm hư.[1][2] Ho kéo dài trên 3 tuần, ho ra máu, sụt cân cần đi khám.
Kết luận
Nhị trần thang táo thấp hóa đàm, lý khí hòa trung, Bán hạ làm quân, Trần bì làm thần; là bài gốc của họ bài hóa đàm.[1][2]