Bách hợp cố kim thang: thành phần, công năng và phân tích
Bách hợp cố kim thang – “giữ vững kim (phế)” – dưỡng âm cả phế và thận: Bách hợp và hai loại địa hoàng làm quân.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bách hợp | Quân | — | 9–15 g | |
| Sinh địa | Quân | — | 9–15 g | |
| Thục địa | Quân | — | 9–15 g | |
| Mạch môn | Thần | — | 6–12 g | |
| Huyền sâm | Thần | — | 3–6 g | |
| Đương quy | Tá | — | 6–9 g | |
| Bạch thược | Tá | — | 3–9 g | |
| Xuyên bối mẫu | Tá | — | 3–9 g | |
| Cát cánh | Sứ | — | 3–6 g | |
| Cam thảo (sống) | Sứ | — | 3–6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhBách hợp9–15 gNhuận phế chỉ kháiSinh địa9–15 gLương huyết, tư âmThục địa9–15 gTư thận âm
- ThầnHỗ trợ vị quânMạch môn6–12 gDưỡng âm nhuận phếHuyền sâm3–6 gTư âm giáng hỏa
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụĐương quy6–9 gDưỡng huyếtBạch thược3–9 gDưỡng huyết liễm âmXuyên bối mẫu3–9 gNhuận phế hóa đàm
- SứDẫn thuốc, điều hòa các vịCát cánh3–6 gTuyên phế, lợi họngCam thảo (sống)3–6 gĐiều hòa, lợi họng
Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tư thận nhuận phế, chỉ khái hóa đàm.[1][2]
Chủ trị: Phế thận âm hư, hư hỏa bốc lên: ho khan nặng về đêm, đờm ít lẫn máu, họng khô đau, khàn tiếng, sốt về chiều, mồ hôi trộm, lòng bàn tay chân nóng; lưỡi đỏ ít rêu, mạch tế sác.[1][2] Xem Phế Thận âm hư, Phế âm hư.
3. Phân tích phương
Bách hợp, Sinh địa, Thục địa là quân – nhuận phế và tư thận (“kim thủy tương sinh”); Mạch môn, Huyền sâm là thần, dưỡng âm giáng hỏa.[1] Đương quy, Bạch thược dưỡng huyết; Bối mẫu hóa đàm; Cát cánh, Cam thảo lợi họng.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: ho ra máu nhiều bỏ Cát cánh, thêm Bạch cập, Bạch mao căn, Tiên hạc thảo; đờm vàng có nhiệt thêm Hoàng cầm, Qua lâu bì; suyễn thêm Hạnh nhân, Ngũ vị tử; sốt chiều mồ hôi trộm thêm Tri mẫu, Địa cốt bì.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chống chỉ định khi ho do thực chứng; thận trọng khi tỳ hư, thực tích.[2] Ho ra máu, sốt chiều, mồ hôi trộm, sụt cân là dấu hiệu cần khám lao phổi, ung thư phổi ngay – lao phải điều trị bằng thuốc chống lao.
Kết luận
Bách hợp cố kim thang tư thận nhuận phế, chỉ khái hóa đàm cho phế thận âm hư; ho ra máu luôn cần đi khám.[1][2]