Dược Liệu

Dạ cẩm

Herba Hedyotidis capitellatae

Dạ cẩm (Herba Hedyotidis capitellatae): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Dạ cẩm là phần trên mặt đất phơi hay sấy khô của cây Dạ cẩm (Hedyotis capitellata Wall. ex G. Don), họ Cà phê; Dược điển Việt Nam V ghi vị ngọt, đắng, tính bình, quy vào kinh Tỳ, Vị.[1]

Dạ cẩm – Dược liệu
Dạ cẩm

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Dạ cẩm, Herba Hedyotidis capitellatae”, tập 2, tr. 1131–1132. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Dạ cẩm (cây loét mồm).[1]
Tên dược liệu Herba Hedyotidis capitellatae.[1]
Loài cho dược liệu Cây Dạ cẩm (Hedyotis capitellata Wall. ex G. Don).[1]
Họ Cà phê (Rubiaceae).[1]
Bộ phận dùng Phần trên mặt đất phơi hay sấy khô.[1]
Tính, vị Vị ngọt (cam), đắng (khổ), tính bình.[1]
Quy kinh Tỳ, Vị.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Thân, cành non 4 cạnh, phần lớn thân tròn, phình ở đốt; lá đơn nguyên, mọc đối, bầu dục hoặc hình trứng, dài 5–15 cm, rộng 3–5 cm, mặt trên xanh sẫm bóng; lá kèm chia 4–5 thùy hình kim; cụm hoa xim ở kẽ lá hoặc đầu cành, hoa trắng hoặc trắng vàng; toàn cây có lông mịn.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Chế biến và bào chế

Thu hoạch quanh năm, lấy phần trên mặt đất (phần nhiều là lá và ngọn), rửa sạch, loại tạp chất, chặt đoạn 5–6 cm, phơi hoặc sấy khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi dạ cẩm vị ngọt, đắng, tính bình, vào kinh Tỳ, Vị.[1]

Quy kinh:Kinh TỳKinh VịBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Thanh nhiệt giải độc, chỉ thống tiêu viêm, lợi tiểu.[1]
Chủ trị Các bệnh viêm loét dạ dày, lở miệng lưỡi, viêm họng, lở loét ngoài da.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 20–40 g lá khô mỗi ngày, chia 2 lần, dạng thuốc sắc hoặc hãm, cao, bột hoặc cốm, uống lúc đau và trước khi ăn.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Loét miệng kéo dài trên 2 tuần, đau dạ dày kèm nôn ra máu, phân đen, sụt cân cần đi khám. Dùng theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền; người đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Dạ cẩm có tác dụng gì?

Dược điển ghi công năng: thanh nhiệt giải độc, chỉ thống tiêu viêm, lợi tiểu.[1]

Ai không nên dùng dạ cẩm?

Dược điển không ghi kiêng kỵ riêng.[1]

Bảo quản

Để nơi khô ráo.[1]

Kết luận

Dạ cẩm – Herba Hedyotidis capitellatae vị ngọt, đắng, tính bình, quy kinh Tỳ, Vị, được Dược điển ghi công năng thanh nhiệt giải độc, chỉ thống tiêu viêm, lợi tiểu.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Dạ cẩm, Herba Hedyotidis capitellatae, tr. 1131–1132

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ