Phương Tễ

Thận khí hoàn

Phương tễ · Bổ ích · 腎氣丸

Thận khí hoàn: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Thận khí hoàn ôn bổ thận dương theo cách “trong âm cầu dương”: lượng nhỏ Phụ tử, Quế chi đặt trên nền sáu vị bổ âm mà về sau Tiền Ất rút gọn thành Lục vị địa hoàng hoàn.[1][2]

Thận khí hoàn – Phương tễ · Bổ ích
Thận khí hoàn
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài có Phụ tử (aconitin). Chỉ dùng Phụ tử đã chế, đúng liều theo đơn;[1] ngộ độc aconitin có thể gây rối loạn nhịp tim, tử vong.[3] Không dùng khi có thai.[2]

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Phụ tử (chế) có độc Quân 1 lạng 3–9 g
Quế chi Quân 1 lạng 3–9 g Bát vị địa hoàng hoàn đời sau dùng Nhục quế
Địa hoàng Thần 8 lạng 24–32 g Nguyên phương dùng Can địa hoàng[1]
Sơn thù Thần — 9–12 g
Sơn dược (Hoài sơn) Thần — 9–12 g
Trạch tả Tá — 6–9 g
Phục linh Tá — 6–9 g
Mẫu đơn bì Tá — 6–9 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Nguyên phương: Địa hoàng 8 lạng, Phụ tử và Quế chi mỗi vị 1 lạng; cột “thang tham khảo” theo [1]. American Dragon ghi khoảng liều khác.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Thận khí hoàn
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Phụ tử (chế)3–9 gÔn bổ thận dương
    Quế chi3–9 gÔn dương hóa khí
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Địa hoàng24–32 gTư thận âm, ích tinh
    Sơn thù9–12 gBổ can thận
    Sơn dược (Hoài sơn)9–12 gBổ tỳ thận
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Trạch tả6–9 gLợi thủy
    Phục linh6–9 gKiện tỳ lợi thủy
    Mẫu đơn bì6–9 gThanh can hỏa

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Ôn bổ thận dương, hóa khí hành thủy.[1][2]

Chủ trị: Thận dương hư: đau mỏi lưng gối, chân tay lạnh, tiểu nhiều lần hoặc tiểu khó, tiểu đêm, phù, liệt dương; lưỡi nhợt bệu, mạch trầm nhược.[1][2] Xem Thận dương hư.

3. Phân tích phương

Me & Qi xếp Phụ tử có độc và Quế chi là quân, ôn dương; Địa hoàng, Sơn thù, Sơn dược là thần, bổ âm; Trạch tả, Phục linh, Mẫu đơn bì là tá.[1]

Điểm cốt lõi là tỷ lệ: hai vị ôn dương chỉ 1 lạng mỗi vị so với 8 lạng Địa hoàng – bổ âm để dương có chỗ dựa, “ít lửa sinh khí” thay vì đốt mạnh.[1] Bỏ Phụ tử, Quế chi khỏi bài này chính là Lục vị địa hoàng hoàn.

4. Gia giảm và bài phát triển

Nhục quế thay Quế chi khi hàn nặng; Tế sinh thận khí hoàn (thêm Xa tiền tử, Ngưu tất khi phù).[1] Lục vị địa hoàng hoàn (Tiền Ất) rút từ bài này.[1]

5. Lưu ý an toàn

Chống chỉ định khi âm hư miệng họng khô, lưỡi đỏ không rêu; không dùng khi cổ trướng nhiều, tiêu chảy nhiều, mặt đỏ có sốt, có thai; thận trọng khi tiêu hóa yếu.[2]

Kết luận

Thận khí hoàn ôn bổ thận dương bằng lượng nhỏ Phụ tử, Quế chi trên nền sáu vị bổ âm; là bài mẹ của Lục vị địa hoàng hoàn. Phụ tử có độc, chỉ dùng theo đơn.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Jin Gui Shen Qi Wan: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 24/9/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Jin Gui Shen Qi Wan – Chinese Herbs
  3. Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ