Nhị diệu tán: thành phần, công năng và phân tích
Nhị diệu tán – “hai vị tuyệt diệu” – của Chu Đan Khê là bài gốc trị thấp nhiệt hạ tiêu; thêm Ngưu tất thành Tam diệu, thêm Ý dĩ thành Tứ diệu.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hoàng bá (sao rượu) | Quân | — | 9–15 g | |
| Thương truật | Thần | — | 9–15 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Nguyên phương tán bột, mỗi lần 3–5 g với nước sôi và nước gừng.[1] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHoàng bá (sao rượu)9–15 gThanh nhiệt táo thấp hạ tiêu
- ThầnHỗ trợ vị quânThương truật9–15 gTáo thấp kiện tỳ
Bài không có vị tá, sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Thanh nhiệt táo thấp.[1][2]
Chủ trị: Thấp nhiệt dồn xuống: gối, chân sưng nóng đỏ đau, chân yếu nặng nề, khí hư vàng hôi, chàm chảy nước ngứa ở chân, bẹn, tiểu ít sẫm; rêu vàng nhớt.[1][2] Xem Thấp nhiệt hạ tiêu.
3. Phân tích phương
Hoàng bá đắng lạnh là quân, thanh nhiệt táo thấp ở hạ tiêu; Thương truật đắng ấm là thần, táo thấp kiện tỳ – trừ gốc sinh thấp.[1][2]
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: chân yếu teo thêm Hy thiêm, Mộc qua, Tỳ giải; chân sưng nặng thêm Ý dĩ, Mộc qua, Binh lang; chàm, ngứa bộ phận sinh dục thêm Xích tiểu đậu, Thổ phục linh; gout cấp thêm Phòng kỷ, Thổ phục linh, Tàm sa; khí hư thêm Xa tiền tử, Chi tử.[1]
5. Lưu ý an toàn
Me & Qi ghi tránh khi âm hư có nhiệt, tỳ vị hư hàn, đau khớp phong hàn thấp không có nhiệt; thận trọng khi tân dịch khô, huyết hư, dùng lâu; có thai chỉ dùng khi có thầy thuốc theo dõi.[1] American Dragon lưu ý cần gia giảm khi phế nhiệt hoặc can thận hư.[2] Khớp sưng nóng đỏ đột ngột kèm sốt cần đi khám (viêm khớp nhiễm khuẩn).
Kết luận
Nhị diệu tán thanh nhiệt táo thấp bằng Hoàng bá và Thương truật – bài gốc của Tam diệu, Tứ diệu.[1][2]