Phương Tễ

Nhân trần cao thang

Phương tễ · Khử thấp · 茵陳蒿湯

Nhân trần cao thang: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Nhân trần cao thang là bài chủ của “dương hoàng” – vàng da do thấp nhiệt: Nhân trần làm quân, Chi tử và Đại hoàng dẫn thấp nhiệt ra theo đường tiểu và đại tiện.[1][2]

Nhân trần cao thang – Phương tễ · Khử thấp
Nhân trần cao thang
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Vàng da luôn cần được khám để tìm nguyên nhân (viêm gan, sỏi mật, tắc mật…). Vàng da kèm sốt cao, đau bụng, lơ mơ là cấp cứu. Không dùng khi có thai trừ khi có chuyên gia theo dõi chặt.[1][2]

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Nhân trần Quân — 18–30 g Sắc trước
Chi tử Thần — 9–15 g
Đại hoàng Tá — 6–9 g

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Me & Qi ghi tỉ lệ Nhân trần : Chi tử : Đại hoàng = 6 : 3 : 2; cột “thang tham khảo” theo [1]. American Dragon ghi khi không táo bón có thể thay Đại hoàng bằng Tần giao hoặc Đông qua nhân.[2] Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Nhân trần cao thang
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Nhân trần18–30 gThanh nhiệt lợi thấp, thoái hoàng
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Chi tử9–15 gThanh nhiệt tam tiêu, lợi tiểu
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Đại hoàng6–9 gTả nhiệt thông tiện

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Thanh nhiệt lợi thấp thoái hoàng.[1][2]

Chủ trị: Dương hoàng do thấp nhiệt: da và mắt vàng tươi như màu quýt, tiểu ít vàng sẫm, bụng hơi đầy, khát, chỉ ra mồ hôi ở đầu, táo bón, buồn nôn; lưỡi đỏ rêu vàng nhớt, mạch hoạt sác.[1][2] Xem Can Đởm thấp nhiệt, Thấp nhiệt uẩn Tỳ.

3. Phân tích phương

Nhân trần lượng lớn là quân, thanh lợi thấp nhiệt, là vị chủ thoái hoàng; Chi tử là thần, dẫn thấp nhiệt ra theo đường tiểu; Đại hoàng là tá, tả nhiệt theo đường đại tiện.[1][2] Sách gốc ghi uống xong nước tiểu đỏ sẫm, “vàng theo đường tiểu mà ra”.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: thấp nặng hơn nhiệt thêm Phục linh, Trạch tả, Trư linh; đau sườn thêm Sài hồ, Xuyên luyện tử; sỏi mật kèm vàng da thêm Kim tiền thảo, Uất kim, Kê nội kim; nôn nhiều thêm Bán hạ, Hoàng liên. Bài cùng họ: Nhân trần ngũ linh tán, Chi tử bá bì thang; tương phản: Nhân trần tứ nghịch thang (âm hoàng).[1]

5. Lưu ý an toàn

Hai nguồn ghi chống chỉ định với âm hoàng (vàng da sạm do hàn thấp, dương hư).[1][2] Me & Qi ghi thêm: tránh khi tỳ vị hư hàn phân lỏng; thận trọng ở người suy kiệt.[1]

Kết luận

Nhân trần cao thang thanh nhiệt lợi thấp thoái hoàng cho dương hoàng bằng ba vị theo tỉ lệ 6 : 3 : 2; vàng da luôn cần khám tìm nguyên nhân.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Yin Chen Hao Tang: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Yin Chen Hao Tang – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ