Dược Liệu

Trư linh

Polyporus

Trư linh (Polyporus): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 4 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Trư linh là hạch nấm phơi khô của nấm Trư linh, họ Nấm lỗ; Dược điển Việt Nam V ghi vị ngọt, nhạt, tính bình, quy vào hai kinh Thận, Bàng quang.[1]

Trư linh – Dược liệu
Trư linh

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Trư linh, Polyporus”, tập 2, tr. 1362–1363. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Trư linh.[1]
Tên dược liệu Polyporus.[1]
Loài cho dược liệu Nấm Trư linh [Polyporus umbellatus (Pers.) Fries].[1]
Họ Nấm lỗ (Polyporaceae).[1]
Bộ phận dùng Khối hạch nấm đã phơi khô.[1]
Tính, vị Vị ngọt (cam), nhạt (đạm), tính bình.[1]
Quy kinh Thận, Bàng quang.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Những khối hình dạng thay đổi, thường dẹt, phân nhánh; mặt ngoài màu đen, nhiều chỗ lồi lõm; ruột trắng ngà; nhẹ, xốp.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Lưu ý dễ nhầm

Trư linh và Phục linh

Cả hai đều là nấm, đều lợi thủy thẩm thấp; Phục linh còn kiện tỳ, an thần, còn Trư linh thiên về lợi thủy. Xem bài Phục linh.

Chế biến và bào chế

Thu hoạch vào mùa xuân hoặc mùa thu, rửa sạch, thái mỏng, phơi khô.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi trư linh vị ngọt, nhạt, tính bình, vào hai kinh Thận, Bàng quang.[1]

Quy kinh:Kinh ThậnKinh Bàng quangBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Lợi thủy, thẩm thấp.[1]
Chủ trị Sưng phù, tiểu khó, tiểu đục.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 6–15 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi người bệnh đau thận, phụ nữ có thai phải cẩn thận khi dùng.[1]

Vị thuốc có mặt trong các bài thuốc ở chuyên mục Phương tễ – xem mục “Có mặt trong các bài thuốc” ở cuối bài.

Phù, tiểu ít có thể do bệnh thận, tim, gan – cần đi khám tìm nguyên nhân; người đang dùng thuốc lợi tiểu cần hỏi bác sĩ trước khi phối hợp.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Trư linh có trong bài thuốc nào?

Ví dụ Ngũ linh tán (cùng Trạch tả, Phục linh, Bạch truật, Quế chi) để lợi thủy thẩm thấp.

Ai cần thận trọng?

Dược điển ghi người bệnh đau thận, phụ nữ có thai phải cẩn thận khi dùng.[1]

Bảo quản

Để nơi khô ráo, thoáng mát, định kỳ phơi sấy lại.[1]

Kết luận

Trư linh – Polyporus là hạch nấm trư linh, vị ngọt, nhạt, tính bình, quy kinh Thận, Bàng quang, được Dược điển ghi công năng lợi thủy, thẩm thấp.[1]

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Trư linh, Polyporus, tr. 1362–1363

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ