Phương Tễ

Ngũ linh tán

Phương tễ · Khử thấp · 五苓散

Ngũ linh tán: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Ngũ linh tán là bài gốc lợi thủy thẩm thấp: Trạch tả làm quân, Phục linh và Trư linh làm thần, Bạch truật kiện tỳ, Quế chi ôn dương hóa khí.[1][2]

Ngũ linh tán – Phương tễ · Khử thấp
Ngũ linh tán
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Trạch tả Quân — 10–15 g
Phục linh Thần — 9–15 g
Trư linh Thần — 9–15 g
Bạch truật Tá — 9–15 g
Quế chi Tá — 3–6 g Một số nhà chú giải xếp là sứ[1]

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Ngũ linh tán
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Trạch tả10–15 gLợi thủy thẩm thấp
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Phục linh9–15 gLợi thủy, kiện tỳ
    Trư linh9–15 gLợi thủy thẩm thấp
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Bạch truật9–15 gKiện tỳ táo thấp
    Quế chi3–6 gÔn dương hóa khí, giải biểu

Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Lợi thủy thẩm thấp, ôn dương hóa khí.[1][2]

Chủ trị: Thủy thấp nội đình: tiểu khó, phù, khát mà uống vào lại nôn (“thủy nghịch”), tiêu chảy nước, chóng mặt; hoặc Thái dương súc thủy.[1][2] Xem Thận dương hư, Đàm ẩm, Tân dịch.

3. Phân tích phương

Trạch tả là quân, lượng lớn nhất, lợi thủy ở hạ tiêu; Phục linh, Trư linh là thần, tăng sức lợi thủy.[1] Bạch truật kiện tỳ để tỳ vận hóa thủy thấp, Quế chi ôn dương hóa khí – là tá.[1] Thủy dịch cần dương khí “hóa” mới đi được, nên bài lợi thủy vẫn có một vị ôn dương.

4. Gia giảm và bài phát triển

Tứ linh tán (bỏ Quế chi), Vị linh thang (hợp Bình vị tán), Nhân trần ngũ linh tán (thêm Nhân trần khi hoàng đản do thấp).[1]

5. Lưu ý an toàn

Không dùng lâu; dùng quá liều có thể chóng mặt, nhạt miệng, chán ăn; chống chỉ định khi tân dịch đã kiệt (ra mồ hôi nhiều, nôn nhiều, tiêu chảy nhiều) hoặc thấp nhiệt.[2] Người đang dùng thuốc lợi tiểu cần hỏi bác sĩ.

Kết luận

Ngũ linh tán lợi thủy thẩm thấp, ôn dương hóa khí cho thủy thấp nội đình, Trạch tả làm quân; không dùng lâu, không dùng khi tân dịch đã hao.[1][2]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Wu Ling San: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 24/4/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Wu Ling San – Chinese Herbs

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ