Phương Tễ

Thực tỳ ẩm

Phương tễ · Khử thấp · 實脾飲

Thực tỳ ẩm: thành phần, công năng và phân tích

Cập nhật lần cuốiKhoảng 3 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Thực tỳ ẩm trị phù thũng thể âm (dương hư) – “làm cho tỳ vững” để chế thủy: ôn dương, kiện tỳ, kèm nhiều vị hành khí vì “khí hành thì thủy hành”.[1][2]

Thực tỳ ẩm – Phương tễ · Khử thấp
Thực tỳ ẩm
Về dùng thuốc: Bài phân tích bài thuốc để học tập. Lượng các vị là tham khảo cho người kê đơn, không phải hướng dẫn tự bốc, tự sắc. Thuốc cổ truyền có thể gây tác dụng phụ và tương tác với thuốc tây; chỉ dùng khi có thầy thuốc chỉ định.
Bài có Phụ tử. Phụ tử có độc (aconitin): ngộ độc có thể gây tê miệng, buồn nôn, rối loạn nhịp tim và tử vong.[3] Chỉ dùng Phụ tử đã chế, sắc trước 30–60 phút theo chỉ định; không tự sắc, không ngâm rượu. Không dùng khi có thai.[1] Phù toàn thân, cổ trướng, khó thở cần được khám (suy tim, bệnh thận, xơ gan).

1. Thành phần

Vị thuốc Vai trò Nguyên phương Thang tham khảo Ghi chú
Phụ tử (chế) có độc Quân — 3–9 g Sắc trước 30–60 phút
Can khương Quân — 3–6 g
Phục linh Thần — 9–15 g
Bạch truật Thần — 6–12 g
Mộc qua Tá — 6–9 g
Hậu phác Tá — 3–6 g
Mộc hương Tá — 3–6 g
Đại phúc bì Tá — 6–9 g
Thảo quả Tá — 3–6 g
Cam thảo Sứ — 3–6 g
Sinh khương Sứ — 3–5 lát
Đại táo Sứ — 3–5 quả

Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]

Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.

Quân · Thần · Tá · SứVai trò từng vị trong Thực tỳ ẩm
  1. QuânChủ trị chứng chính
    Phụ tử (chế)3–9 gÔn thận dương
    Can khương3–6 gÔn tỳ dương
  2. ThầnHỗ trợ vị quân
    Phục linh9–15 gLợi thủy kiện tỳ
    Bạch truật6–12 gKiện tỳ táo thấp
  3. TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụ
    Mộc qua6–9 gHòa vị hóa thấp
    Hậu phác3–6 gHành khí
    Mộc hương3–6 gHành khí
    Đại phúc bì6–9 gHành khí lợi thủy
    Thảo quả3–6 gÔn trung táo thấp
  4. SứDẫn thuốc, điều hòa các vị
    Cam thảo3–6 gĐiều hòa
    Sinh khương3–5 látÔn trung
    Đại táo3–5 quảĐiều hòa

Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?

2. Công năng và chủ trị

Công năng: Ôn dương kiện tỳ, hành khí lợi thủy.[1][2]

Chủ trị: Tỳ thận dương hư, âm thủy: phù nặng từ thắt lưng trở xuống, ấn lõm, chân tay lạnh, bụng trướng, phân lỏng, tiểu ít, ăn kém, không khát; rêu trắng nhớt, mạch trầm trì.[1][2] Xem Tỳ Thận dương hư.

3. Phân tích phương

Phụ tử có độc, Can khương là quân, ôn thận tỳ dương; Phục linh, Bạch truật kiện tỳ lợi thủy – thần.[1] Mộc qua, Hậu phác, Mộc hương, Đại phúc bì, Thảo quả hành khí hóa thấp; Cam thảo, gừng, táo điều hòa.[1][2] Gần với Chân vũ thang nhưng thiên về hành khí.[1]

4. Gia giảm và bài phát triển

Me & Qi nêu: khí hư nặng thêm Hoàng kỳ, Đảng sâm; phù nhiều tiểu rất ít thêm Trư linh, Trạch tả; bụng trướng nhiều thêm Trần bì, Sa nhân; hồi hộp thêm Long cốt, Từ thạch.[1]

5. Lưu ý an toàn

Hai nguồn ghi chống chỉ định khi dương thủy (phù do nhiệt: mặt đỏ, khát, tiểu sẫm, mạch sác).[1][2] Me & Qi ghi thêm tránh khi âm hư hư nhiệt, có thai; thận trọng khi chân nhiệt giả hàn, đang dùng digoxin hoặc thuốc chống loạn nhịp.[1]

Kết luận

Thực tỳ ẩm ôn dương kiện tỳ, hành khí lợi thủy cho âm thủy do tỳ thận dương hư; có Phụ tử, phù phải được khám nguyên nhân.[1][2][3]

Tài liệu tham khảo

  1. Me & Qi. Shi Pi Yin: Benefits, Ingredients & Uses (cập nhật 23/5/2026)
  2. Penner J. (American Dragon). Shi Pi Yin – Chinese Herbs
  3. Chan T.Y.K. Aconite poisoning. Clinical Toxicology (Phila) 2009;47(4):279–285. PMID 19514874

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ