Tam nhân thang: thành phần, công năng và phân tích
Tam nhân thang của Ngô Cúc Thông trị thấp ôn mới mắc, thấp nặng hơn nhiệt: ba “nhân” tác động lên ba tiêu – Hạnh nhân tuyên thượng, Bạch đậu khấu sướng trung, Ý dĩ thấm hạ.[1][2]

1. Thành phần
| Vị thuốc | Vai trò | Nguyên phương | Thang tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Hạnh nhân | Quân | — | 15 g | |
| Bạch đậu khấu | Quân | — | 6 g | |
| Ý dĩ | Quân | — | 18 g | |
| Bán hạ (chế) | Thần | — | 10–15 g | |
| Hậu phác | Thần | — | 6 g | |
| Hoạt thạch | Tá | — | 18 g | |
| Thông thảo | Tá | — | 6 g | |
| Đạm trúc diệp | Tá | — | 6 g |
Nguồn bảng: [1]; phân vai: [1]
Cột “thang tham khảo” theo [1]; các tài liệu khác ghi khoảng liều khác nhau[2]. Lượng chỉ để người kê đơn tham khảo.
- QuânChủ trị chứng chínhHạnh nhân15 gTuyên phế khí (thượng tiêu)Bạch đậu khấu6 gHành khí hóa thấp (trung tiêu)Ý dĩ18 gThấm thấp lợi niệu (hạ tiêu)
- ThầnHỗ trợ vị quânBán hạ (chế)10–15 gTáo thấpHậu phác6 gHành khí hóa thấp
- TáPhụ tá, chế bớt tác dụng phụHoạt thạch18 gLợi thấp thanh nhiệtThông thảo6 gLợi thấp thanh nhiệtĐạm trúc diệp6 gThanh nhiệt lợi niệu
Bài không có vị sứ riêng. Lượng ghi trên thẻ là liều thang tham khảo. Sơ đồ dựng tự động từ bảng thành phần · Quân – thần – tá – sứ là gì?
2. Công năng và chủ trị
Công năng: Tuyên sướng khí cơ, thanh lợi thấp nhiệt.[1][2]
Chủ trị: Thấp ôn giai đoạn đầu, thấp nặng hơn nhiệt: đau đầu, sợ lạnh, mình nặng đau, tức ngực, không đói, sốt về chiều, sắc mặt vàng nhạt, không khát; rêu trắng nhớt, mạch nhu.[1][2] Xem Thấp nhiệt uẩn Tỳ, Tam tiêu biện chứng.
3. Phân tích phương
Ba “nhân” là quân: Hạnh nhân tuyên phế ở thượng tiêu (khí hóa thì thấp hóa), Bạch đậu khấu hóa thấp ở trung tiêu, Ý dĩ thấm thấp ở hạ tiêu.[1] Bán hạ, Hậu phác hành khí táo thấp – thần; Hoạt thạch, Thông thảo, Trúc diệp lợi thấp thanh nhiệt – tá.[1][2] Ví dụ tiêu biểu của tam tiêu biện chứng.
4. Gia giảm và bài phát triển
Me & Qi nêu: có biểu chứng thêm Hoắc hương, Hương nhu; hàn nhiệt vãng lai thêm Thanh hao, Thảo quả; nhiệt nặng thêm Hoàng cầm, Liên kiều; tiểu buốt thêm Xa tiền tử; chàm thêm Địa phu tử, Bạch tiên bì.[1]
5. Lưu ý an toàn
American Dragon ghi chỉ dùng cho thấp nhiệt mà thấp nặng hơn nhiệt.[2] Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân cần được khám, xét nghiệm. Bán hạ phải dùng dạng đã chế; bán hạ sống có độc – xem Các vị thuốc có độc.
Kết luận
Tam nhân thang tuyên sướng khí cơ, thanh lợi thấp nhiệt cho thấp ôn giai đoạn đầu; ba “nhân” tác động lên ba tiêu.[1][2]