Dược Liệu

Thông thảo

Medulla Tetrapanacis papyriferi

Thông thảo (Medulla Tetrapanacis papyriferi): nguồn gốc, tính vị, công năng và lưu ý an toàn

Cập nhật lần cuốiKhoảng 5 phút đọcKiểm duyệtTriều Đông Y
Nghe tóm tắtdưới 1 phút

Thông thảo là lõi thân khô của cây Thông thảo, họ Nhân sâm; Dược điển Việt Nam V ghi vị ngọt, nhạt, tính hơi lạnh, quy vào hai kinh Phế, Vị.[1]

Thông thảo – Dược liệu
Thông thảo

Bài viết giúp nhận biết đúng vị thuốc, hiểu cách Y học cổ truyền mô tả công năng và biết giới hạn về an toàn. Không dùng bài tra cứu này để tự bốc thuốc, tự kê liều hay thay đổi thuốc đang điều trị.

Nguồn tra cứu: Tính vị, quy kinh, công năng, chủ trị, liều dùng và kiêng kỵ trong bài lấy theo Dược điển Việt Nam V (Bộ Y tế, 2017), chuyên luận “Thông thảo (Lõi thân), Medulla Tetrapanacis papyriferi”, tập 2, tr. 1345. Trong bài, chữ “Dược điển” đều chỉ Dược điển Việt Nam V.[1]

1. Định danh

Thông tin tra cứu nhanh

Nội dung tra cứu Điểm cần nhớ
Tên tiếng Việt Thông thảo (lõi thân).[1]
Tên dược liệu Medulla Tetrapanacis papyriferi.[1]
Loài cho dược liệu Cây Thông thảo [Tetrapanax papyrifer (Hook.) K. Koch].[1]
Họ Nhân sâm (Araliaceae).[1]
Bộ phận dùng Lõi thân đã phơi khô.[1]
Tính, vị Vị ngọt (cam), nhạt (đạm), tính hơi lạnh (vi hàn).[1]
Quy kinh Phế, Vị.[1]
Chỉ tiêu chất lượng Dược liệu được kiểm nghiệm theo các chỉ tiêu trong chuyên luận (định tính, độ ẩm, tro, tạp chất, chất chiết hoặc định lượng…).[1]

2. Nhận biết và chế biến

Mô tả dược liệu

Hình trụ, dài 20–40 cm, đường kính 1–2,5 cm; mặt ngoài màu trắng hoặc vàng nhạt, có rãnh dọc nông; thể nhẹ, chất mềm, xốp, hơi có tính đàn hồi, dễ bẻ gãy; không mùi, vị nhạt.[1]

Đây là kiến thức nhận biết ở mức tham khảo. Việc xác định dược liệu thật – giả cần kiểm nghiệm theo Dược điển, không dựa vào cảm quan khi mua.

Lưu ý dễ nhầm

Thông thảo và Mộc thông

Thông thảo (lõi thân cây Tetrapanax) khác Mộc thông. Trong một số sách cổ, chữ “thông thảo” lại chỉ mộc thông, nên khi đọc bài thuốc cổ cần đối chiếu loài. Đặc biệt không được nhầm sang Quan mộc thông (Aristolochia) – loài chứa acid aristolochic gây hại thận, ung thư.

Chế biến và bào chế

Chặt lấy thân cây thông thảo vào mùa thu, cắt từng đoạn dài 20–40 cm, phơi hơi héo, dùng gậy gỗ tròn gần bằng lõi đẩy lõi ra, làm cho thẳng, phơi khô; khi dùng loại tạp chất và thái lát.[1]

3. Tính vị, quy kinh và công năng

Tính vị và quy kinh

Dược điển ghi thông thảo vị ngọt, nhạt, tính hơi lạnh, vào hai kinh Phế, Vị.[1]

Quy kinh:Kinh PhếKinh VịBấm tên kinh để xem đường đi và các huyệt của kinh đó trên mô hình Kinh Lạc 3D.

Công năng và chủ trị theo Dược điển Việt Nam V

Nội dung Theo Dược điển Việt Nam V
Công năng Thanh nhiệt lợi tiểu, thông kinh hạ sữa.[1]
Chủ trị Ngũ lâm; thủy thũng; sau đẻ không ra sữa.[1]

Đây là ngôn ngữ công năng của Y học cổ truyền, không phải tỷ lệ khỏi bệnh đo được trong thử nghiệm. Các triệu chứng nêu trên cần được thầy thuốc khám, xác định nguyên nhân trước khi dùng bất kỳ vị thuốc nào.

4. Liều dùng ghi trong Dược điển Việt Nam V

Dược điển ghi liều 3–5 g mỗi ngày, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán, thường phối hợp với các vị thuốc khác.[1]

Con số này là liều tham khảo dành cho người kê đơn. Liều thực tế, thời gian dùng và cách phối hợp do thầy thuốc quyết định theo từng người; bài viết không hướng dẫn tự sắc hay tự pha.

5. Kiêng kỵ, tương tác và an toàn

Kiêng kỵ theo Y học cổ truyền

Dược điển ghi người khí hư không có nhiệt, thai phụ không được dùng.[1]

Vị thuốc có mặt trong các bài thuốc ở chuyên mục Phương tễ – xem mục “Có mặt trong các bài thuốc” ở cuối bài.

Phụ nữ có thai không được dùng.[1] Ít sữa sau sinh nên được hướng dẫn cho bú đúng cách, kiểm tra sức khỏe mẹ; tiểu buốt, tiểu ra máu cần đi khám.

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Mức chăm sóc Dấu hiệu Hành động
Cấp cứu ngay Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn toàn thân; chảy máu không cầm; đau ngực, ngất. Gọi cấp cứu 115, mang theo thuốc đang dùng.
Đi khám sớm Triệu chứng bệnh không đỡ hoặc nặng lên; nôn, tiêu chảy kéo dài; vàng da, nước tiểu sẫm màu. Ngừng thuốc và đi khám.
Hỏi thầy thuốc trước Mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi; đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc tây. Không tự dùng khi chưa được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Thông thảo có phải Mộc thông?

Không. Dược điển mô tả Thông thảo là lõi thân cây Tetrapanax papyrifer, họ Nhân sâm.[1] Cần mua đúng tên, đúng loài.

Ai không được dùng?

Dược điển ghi người khí hư không có nhiệt và thai phụ không được dùng.[1]

Bảo quản

Để nơi khô mát.[1]

Kết luận

Thông thảo – Medulla Tetrapanacis papyriferi là lõi thân cây thông thảo, vị ngọt, nhạt, tính hơi lạnh, quy kinh Phế, Vị, được Dược điển ghi công năng thanh nhiệt lợi tiểu, thông kinh hạ sữa.[1] Thai phụ không được dùng.

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V, tập 2. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017 (ban hành theo Quyết định 5358/QĐ-BYT ngày 28/11/2017, hiệu lực từ 01/7/2018) – chuyên luận Thông thảo (Lõi thân), Medulla Tetrapanacis papyriferi, tr. 1345

Chi phí lưu trữ và vận hành website được tài trợ bởi Phòng Khám Chuyên Khoa Y Học Cổ Truyền Phúc An Duyên

Triều Đông Y và Bác Sĩ Chuyên Khoa 1 Võ Thị Hồng Ngọc (Bác Sĩ Ngọc Ơi) Tham Vấn Phát Triển Chuyên Môn và Nhận Phản Hồi Góp Ý Tại Phần Liên Hệ